ouderonthechting cq vervreemding zeer schadelijk voor toekomstige relaties van het kind

Whilst there is no legal definition in England and Wales, the term parental alienation has legal meaning as a result of case law. For example, in 2010, HHJ Bellamy (sitting as a deputy High Court Judge) ruled that, ’the concept of alienation as a feature of some high conflict parental disputes may today be regarded as mainstream’ (Re S (Transfer of Residence) [2010] 1 FLR 1785) and, most recently, The Honourable Mr Justice Keehan, sitting in the High Court, said, ‘parental alienation is very harmful to a child. It skews the child’s ability to form any and all sorts of relationships and is not limited to the failed relationship with the other parent’ Re H (Parental Alienation) [2019] EWHC 2723 (Fam).

In the field of psychology, parental alienation has been recognised for many decades. As early as the 1940s, Wilhelm Reich, in his exposition of what he termed ‘emotional plague’ used, by way of example, one divorcing parent engaged in denigrating behaviour as ‘a means of alienating the child’ from the other parent (1990, p. 521). Contemporary theoretical perspectives and debates around parental alienation, however, are typically traced back to an article published in the journal of the American Academy of Psychoanalysis and Dynamic Psychiatry that described ‘conscious (…) subconscious and unconscious factors within one parent that contribute to a child’s alienation’ from their other parent (Gardner, 1985, p.3).

In their theoretical reformulation of parental alienation, in 2001, Kelly and Johnston argued that it was not a syndrome or a mental disorder of the child and introduced the idea of the ‘alienated child.’ Most recently, the World Health Organisation (2019) has included the term parental alienation as a search and index term for QE52.1 (Loss of love relationship in childhood: Loss of an emotionally close relationship, such as of a parent, a sibling, a very special friend or a loved pet, by death or permanent departure or rejection) in the latest edition of the International Classification of Diseases. At the Family Separation Clinic, we conceptualise parental alienation as being the ‘spectrum problem of induced defensive splitting in a child that, typically, occurs within the context of a divorce or family separation and which causes the child to pathologically align with one of their parents, rendering them vulnerable to that parent’s intra-psychic conflicts and defences’ (Woodall & Woodall, 2019).

Cases of parental alienation typically present themselves to practitioners in the arena of private child ‘custody’ proceedings, often because a child is resisting or refusing to spend time with one of their parents. The risk is that these cases are treated as ‘contact’ disputes or the result of conflict between parents. In fact, they are neither. Whilst the problem of parental alienation appears to be the child’s rejection of one of their parents, in reality the rejection is not the cause of the problem but is, rather, a symptom of the child’s pathological alignment to the other parent. Rather than being a child custody issue, parental alienation is a mental health problem that can result in significant and lasting harm to the child (for example, Baker, 2005; Novković, Buljan Flander & Hercigonja, 2012; v Boch-Galhau, 2018). It is for this reason that child protection approaches must be built into both the assessment and treatment of these cases.

Parental alienation should be recognised as an attachment disturbance. An attachment bond serves to provide a child with a safe haven in which the child can rely on his or her primary caregivers for comfort at times whenever she or he feels threatened, frightened or in danger. It also provides the child with a secure base that offers the child a foundation from which she or he can develop their own coping skills. In the early part of their lives, infants will maintain physical proximity to their attachment figures. However, over time, the child will begin to explore the world around them but return to proximity with the nearest or preferred attachment figure if things go wrong or if they feel insecure or threatened. Typically, children will become unhappy and sorrowful when they become separated from a caregiver. In response to the attentiveness and quality of the care that our parents provide, each of us develops a somewhat different attachment style (Howe, 2011)

The attachment process may be considered to be an evolutionary imperative. As Bowlby (1988, p. 135) explains, ‘attachment theory emphasizes (…) the primary status and biological function of intimate emotional bonds between individuals, the making and maintaining of which are postulated to be controlled by a cybernetic system situated within the central nervous system, utilizing working models of self and attachment figure in relationship with each other.’ Our early attachment experiences provide us with a template that shapes and colours our experiences of our relational world throughout our lives. Some are more effective and stable than others. Nevertheless, ‘regardless of the quality of the parent-child relationship, children are biologically hard-wired to form and maintain an attachment relationship with their caregivers’ (Baker, Creegan, Quinones & Rozelle, 2016). In other words, a parent does not need to do anything special for a child to attach to them; the child is evolutionarily predisposed to do so.

In an intact family, children have a separate and unique attachment bond to each of their parents, as well as a unified attachment to both of them within the family system. This is likely to extend to wider family members such as grandparents, aunts and uncles. Children generally experience movement between these attachment figures as fluid and attachment transitions tend to be easy and comfortable. However, when their parents separate, children must find a way to retain their individual attachment bonds with each parent but in a fractured relational environment. Whilst all children will feel some emotional discomfort when they are making the psychological transition from being in the care of one parent to being in the care of the other, most will be able to find a way to manage it; we call this crossing the ‘transition bridge’ (Woodall & Woodall, 2017) . However, children who experience pressure in their inter and intra-psychic experience of the post-separation environment, may find it impossible to make the psychological transition between one parent and the other. It is in this space that an alienation reaction may develop. However, it is important to recognise that an alienation reaction signals dysfunction in the child’s relationship, not with the rejected parent, but in the relationship with the aligned parent. An alienation reaction is, fundamentally, the result of a pathological alignment to one of their parents.

This raises the question about what it is that causes a child to pathologically align to one parent at the expense of the other. At the Family Separation Clinic, we consider that the answer lies in the attachment threat that the child experiences in the shadow of that aligned parent’s behaviours. At the heart of this response is the child’s felt experience that it is not acceptable to maintain a relationship with their other parent. These messages are sometimes overt – what Baker and Eichler (2016) would describe as ‘strategies’ – but are, also, very often rooted in the inter-psychic relationship between the child and the parent that they become aligned to; these have often been present in the pre-separation family relationships. Children in these circumstances will have an unconscious awareness of the power dynamics between their parents. These dynamics are established through the inter-personal relationship between the parents, entrenched behavioural patters, overt and covert patterns of coercive control and unregulated emotional affect. Critical to the development of an alienation reaction is the child’s unconscious, existential terror of abandonment.

Overt strategies may include making a child believe they have been abused or abandoned, making the child feel that they are unsafe in the other parent’s care, devaluing the role of the other parent, involving the child in a hostile narrative about the other parent and their wider family, involving the child in things about the adult relationship and encouraging the child to make false or fabricated allegations. Messages that are transmitted in the inter-psychic relationship between the child and the aligned parent include emotional shunning and abandonment threat, unpredictable and unregulated anger or terrorisation of the child, emotional dysregulation and psychological decompensation, or creating anxiety in a child by being overly anxious or emotional each time the child is due to see the rejected parent. Role corruption can be another significant factor in the development of an alienation reaction in a child.

Indeed, role corruption is a common feature of cases in which children have pathologically split after family separation. These are often highly enmeshed parent-child relationships in which the child has become parentified (for example, Boszormenyi-Nagy & Spark ,1973), and serves as a caregiver to their parent, or spousified (for example, Minuchin, 1974), and serves as a primary source of emotional intimacy for the parent. Johnston, Walters & Olesen (2005, p. 191) argue that, ‘parents who were alienating were also those who had poor boundaries and engaged in role reversal with their children,’ noting that ‘they had difficulty distinguishing their own feelings from those of their child, and the child often became the parent’s confidante, comforting and admonishing other family members, thus assuming an inappropriate executive or parenting role in the family.’ Whilst Kerig (2005, p. 13) notes that, ‘unlike overt forms of emotional abuse, such as denigration or terrorization of the child, boundary dissolution takes more covert forms that may be veiled under a guise of parental solicitude, effusive warmth, and camaraderie,’ warning that boundary violation ‘is the defining feature of childhood psychopathology’ (ibid).

 Other frequent features in alienation cases can be the transmission of unresolved transgenerational trauma such as configurations of Haley’s perverse triangle (1977) in which an unresolved trauma, such as childhood sexual abuse, manifests itself in the present-day family dynamics. In such cases, dissociated from their own childhood trauma, the drama of the family separation causes the aligned parent to unconsciously project their own unresolved trauma onto the child as though the child, itself, was being abused. This enables the parent to assume the role of rescuer to the child victim, placing the rejected parent in the position of the child’s abuser. In such circumstances, the aligned parent maintains a delusional belief in order to psychologically defend themselves against the trauma they suffered in the past and can draw the child into a shared encapsulated delusional belief as a way of validating and upholding the defence.

Complex personality profiles and personality disorders are also common in the most severe cases of alienation. These include Narcissistic Personality Disorder, Borderline (Emotionally Unstable) Personality Disorder, Histrionic Personality Disorder, Paranoid Personality Disorder, Obsessive Compulsive Disorder, Sociopathic Personality Disorder; as well as issues like intrusive parenting. Psychoanalytic concepts, such as Ferenczi’s identification with the aggressor that identifies that, in the face of a threatening or out of control parent, children are compelled to ‘subordinate themselves like automata to the will of the aggressor’ (1949, p. 227), ‘actively teaching the child to invalidate his or her own experiences by making it necessary for the child to scan the environment for cues about how to act and feel’ (Linehan & Koerner, 1993) can also help illuminate the child’s rejecting behaviour.

The underlying feature in all children who are refusing to see a parent without justification is pathological splitting. Splitting refers to the unconscious failure to integrate aspects of self or others into a unified whole. It is an infantile defence mechanism (for example, Klien, 1946; Winnicott, 1989) that helps a child to make sense of the world around them and protects them from irreconcilable feelings. Faced with the overwhelmingly contradictory and unmanageable experience of recognising that to ameliorate the behaviours of one parent they must reject the other, the child splits off the powerless and vulnerable aspect of the self as a separate object representation. This inability to hold an integrated sense of self is then projected outward and manifests itself as a secondary split in which one parent becomes the embodiment of everything that is nurturing and good and the other parent the embodiment of everything that is threatening and bad. Utilising Rohner’s Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (2005), research carried out by Bernet, Gregory, Reay and Rohner (2017), strongly suggested that ‘severely alienated children engaged in a high level of splitting,’ but that ‘splitting was not manifested by the children in other family groups’ such as those living in intact families, children of divorced parents who continued to see both parents on a regular basis, and neglected children of divorced parents who lived with their mothers and rarely or never saw their fathers. Ruppert (2011), notes that, whilst pathological splitting may bring temporary relief for the child, it carries the potential for serious and lasting psychological harm.

At the Family Separation Clinic, our differential assessment process seeks, through clinical observation, to identify the severity of splitting reaction in the child and to ascertain whether it is fixed or responsive to environmental change. We also work to understand the dynamics that have caused the child to split through an assessment of factors such as patterns of power and control in the family, the presence of unresolved trauma and signs of personality disorder, attachment issues in the parents and through adapted Internal Family Systems analysis. It should be noted that there are no specific parental behaviours that lead to what may be termed a ‘justified rejection;’ alienation is identified through the presence or otherwise of induced psychological splitting.

What may be considered to be traditional therapies have been shown to be contraindicated in alienation cases. Analysis based on 1,000 cases, undertaken by Clawar & Rivlin (2013), identified that ‘even under court order, traditional therapies are of little, if any, benefit in regard to treating this form of child abuse’ and Fidler, Bala and Saini (2013) argue that ‘therapy in more severe cases, which may include some moderate cases, may be associated with the alienation becoming more entrenched.’ Critically, Andritzky (2002) notes that ‘there are no reports of successful treatment of mild/medium level [alienation] that do not include the re-establishment of contact between child and alienated parent.’

Using a child protection approach, the Family Separation Clinic seeks to understand the unique dynamics of each case. Where alienation is identified, we utilise a legal and mental health interlock (in which the legal intervention deals with the power and control element through the threat of sanction and the mental health intervention deals with the issue within the family) to produce the conditions in which dynamic change for the child becomes possible, and implement a structured intervention based on immediate relief of splitting in the child. This typically involves an immediate reconnection with the rejected parent through in situ therapeutic interventions where possible or, where determined by the court, a change of residence with a therapeutic bridging plan. This approach seeks protect the child as a matter of priority by constraining the alienating parent’s behaviours, where possible, or protecting the child from the source of harm where constraint is not possible. Further, it always seeks to protect the child’s right to a relationship with both parents and supports a permanent resolution of child’s defensive splitting.

Ultimately, in alienation cases, the courts, mental health practitioners and others have to be prepared to override the child’s wishes and feelings in order to meet the child’s needs. As Warshak (2003) argues, ’children align themselves with the parent they most fear, or the parent they regard as most unstable (…) although these children may be outspoken in their custodial preferences, their wishes may not reflect their genuine best interests (…) Giving children’s wishes and feelings paramount weight in determining the outcome of such cases burdens children with the terrible responsibility and impossible task of managing the adult world around them.’



Andritzky, W. (2002). Behavioural patterns and personality structure of alienating parents. In W. v Boch-Galhau, U. Kodjoe, W. Andritzky & P. Koeppel (Eds.), The parental alienation syndrome (PAS): An interdisciplinary challenge for professionals involved in divorce (pp. 283-314). Berlin: Verlag für Wissenschaft und Bildung.

Baker, A.J.L. (2005). The Long-Term Effects of Parental Alienation on Adult Children: A Qualitative Research Study. The American Journal of Family Therapy, 33:289–302

Baker, A. J. L., Creegan, A., Quinones, A. & Rozelle, L. (2016). Foster children’s views of their birth parents: A review of the literature. Children and Youth Services Review, 67, 177-183.

Baker, A. J. L. & Eichler, A. (2016). The linkage between parental alienation behaviors and child alienation. Journal of Divorce & Remarriage, 57:7, 475-484.

Bernet, W., Gregory, N., Reay, K. M. and Rohner, R. P. (2017). An Objective Measure of Splitting in Parental Alienation: The Parental Acceptance–Rejection Questionnaire. Journal of Forensic Sciences, 63(3):776-783.

v Boch-Galhau, W. (2018). Parental alienation: A serious form of psychological child abuse. Mental Health and Family Medicine, 13, 725-739

Boszormenyi-Nagy, I., & Spark, G. (1973). Invisible loyalties: Reciprocity in intergenerational family therapy. Hagerstown, MD: Harper & Row.

Bowlby, J. (1988). A secure base: Clinical applications of attachment theory. Hove: Brunner-Routledge.

Clawar, S. S. & Rivlin, B. V. (2013). Children held hostage: Identifying brainwashed children, presenting a case, and crafting solutions (2nd Edition). Chicago, IL: American Bar Association.

Ferenczi, S. (1949). Confusion of the tongues between the adults and the child (The Language of Tenderness and of Passion). International Journal of Psycho-Analysis, 30:225-230.

Fidler, B. J., Bala, N., & Saini, M. A. (2013). Children who resist postseparation parental contact: A differential approach for legal and mental health professionals. New York, NY: Oxford University Press.

Gardner, R. A. (1985). Recent trends in divorce and custody litigation. Academy Forum, 29(2), 3–7.

Haley, J. (1977). Toward a theory of pathological systems. In P. Watzlawick & J. Weakland (Eds.), The interactional view (pp. 31-48). New York: Norton.

Howe, D. (2011). Attachment across the lifecourse: A brief introduction. London: Palgrave.

Johnston, J. R., Walters, M. G., & Olesen, N. W. (2005). Is it alienating parenting, role reversal or child abuse?: A study of children’s rejection of a parent in child custody disputes. Journal of Emotional Abuse, 5(4), 191–218.

Kelly, J. B., & Johnston, J. R. (2001). The alienated child: A reformulation of parental alienation syndrome. Family Court Review, 39, 249–266.

Kerig, P. K. (2005). Implications of parent-child boundary dissolution for developmental psychopathology: Who is the parent and who is the child? New York: Haworth Press.

Klein, M. (1946). Notes on Some Schizoid Mechanisms. Int. J. Psycho-Anal., 27:99-110.

Linehan, M. M., & Koerner, K. (1993). Behavioral theory of borderline personality disorder. In J. Paris (Ed.), Borderline personality disorder: Etiology and treatment (pp. 103-121). Washington, D.C.: American Psychiatric Press.

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy . Cambridge MA: Harvard University Press.

Novković, V.. Buljan Flander, G. & Hercigonja, D. (2012). Parental manipulation with children as a form of emotional abuse. 40. 151-156.

Reich, W. (1990). Character analysis (3rd ed.). New York: Farrar, Straus and Giroux.

Rohner, R. P. (2005). Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (PARQ): Test manual. In R. P. Rohner & A. Khaleque (Eds.) Handbook for the study of parental acceptance and rejection, 4thed. (pp. 43-106). Storrs, CT: Rohner Research Publications.

Ruppert, F. (2011). Splits in the soul: Integrating traumatic experiences. Steyning: Green Balloon Publishing.

Warshak, R.A. (2003). Payoffs and pitfalls of listening to children. Family Relations, 52, 373-384.

Winnicott, D. W. (1989). The Concept of Trauma. In C. Winnicott, R. Shepard, and M. David (eds.), Psycho-Analytic Explorations, pp 130-148, MA; Harvard University Press.

Woodall, K. & Woodall, N. (2017). Understanding parental alienation: Learning to cope, helping to heal. Springfield IL: Charles C Thomas.

Woodall, N. & Woodall, K. (2019, July). Working with post-separation induced psychological splitting in children. Paper presented at the Association of Youth & Family Judges and Specialists, and Zagreb Child and Youth Protection Centre seminar at the Teaching Institute for Public Health, Zagreb.

World Health Organization. (2019). ICD-11 for mortality and morbidity statistics. Retrieved November 2, 2019, from https://icd.who.int/dev11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f181823991

Geplaatst in berichten, publicaties | Tags: | Een reactie plaatsen

Symboliek van de vingers tijdens de communicatie

Schermafbeelding 2018-12-10 om 10.34.14De handen van de mens zijn extreem ontwikkeld en een belangrijk orgaan met een breed scala aan acties. De hand, in het latijn ‘manus’ (‘uiteinde van het lichaam’ ) is een een grijp- en hulporgaan en een uitdrukkingsmiddel om het al of niet gesproken woord te ondersteunen. Daarnaast heeft elke vinger specifieke betekenis in de communicatie wanneer deze door de andere hand wordt verborgen.

Schermafbeelding 2018-12-10 om 11.10.02De duim symboliseert kracht en behoefte aan macht.  Wanneer men de duim opsteekt met gesloten hand geeft men goedkeuring, naar beneden afwijzing. De duim is verbonden met het intellect; de uitwisseling van een interpersoonlijke relatie; het soort contact wat ‘ik’  met de ander heb en met mezelf.  Wanneer een kind op zijn duim zuigt in situaties waarin het zich onzeker voelt is de duim beveiliging en bescherming.  Letsel aan de duim kan verband hebben met mentale inspanning: of de interactie met anderen wel gezond is.  De duim symboliseert ook leven en overleven. Wanneer we de duim onbewust met de andere hand vasthouden willen we ons terugtrekken om ons te beschermen tegen de buitenwereld.

Schermafbeelding 2018-12-10 om 10.25.56De wijsvinger symboliseert de ego, onze ‘ik’ .  We wijzen ermee en geven non-verbaal het signaal om aandacht te vragen of de autoriteit zijn wanneer we trots zijn en persoonlijke kracht mee uitdrukken. Wanneer we de wijsvinger met de andere hand onbewust vastpakken ‘verbergen’ we onszelf;  we willen ons niet manifesteren, niet antwoorden. Een verborgen linker-wijsvinger wijst op onvermogen en persoonlijke onzekerheid. De verborgen rechter-wijsvinger verwijst naar onzekerheid over de interpersoonlijke relatie waarin we ons niet gezien voelen.

Schermafbeelding 2018-12-10 om 10.25.35De middelvinger (Latijn: ‘digitus impudicus‘ ) wordt de ‘schaamteloze’ vinger genoemd in teksten uit het oude Rome. Het is de langste vinger van de hand die door de andere vingers wordt beschermd. De middelvinger symboliseert creativiteit, seksualiteit en woede. Beschadiging aan deze vinger kan betekenen dat geheime verlangens of seksleven niet verloopt zoals men wil; in creatieve zin kan men zich beperkt voelen door een gebrek aan vertrouwen. Gebaren met een opgestoken middelvinger zijn waarschijnlijk enkele duizenden jaren oud. Iemand die de rechter middelvinger opsteekt drukt provocatie uit t.o.v. de ander.  De linker middelvinger heeft een persoonlijker connotatie en vertegenwoordigt zelfrespect. De middelvinger verbergenin de andere hand  toont een zeker  (intellectueel) minderwaardigheidsgevoel of wantrouwen.

Schermafbeelding 2018-12-10 om 12.09.07De ringvinger symboliseert de vereniging van mensen, de emotionele band met de ander. Ingesloten tussen middelvinger en pink (de sociale band met vrienden etc.)  wordt deze vinger verborgen zodra onze intieme relatie verstoord is. Verwonding aan deze vinger kan door verdriet of moeilijkheden komen in affectieve relaties (man, vrouw, kind, soms zelfs ouders).  Oorspronkelijk in het Egyptisch geloof is de linker ringvinger rechtstreeks verbonden met het hart. Dit geloof Vena Amoris (“ader van liefde”) werd later door de Grieken overgenomen en doorgegeven aan de Romeinen. Dit is de reden waarom de trouwring aan de linkerhand wordt geschoven.

Schermafbeelding 2018-12-10 om 10.55.34De buitenste vinger van de hand wordt de pink genoemd omdat het de kleinste van de vijf vingers is. Het is de enige vinger die in het oor past en heeft een cruciale functie bij het hanteren van objecten. De pink is direct verbonden met het hart en vertegenwoordigt het gezin, liefde, de harmonie met familie en vrienden. De pink verbergen met de andere hand  duidt op onzekerheid over de harmonie van deze sociale contacten.

© Gerard Stokkink,  Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland

Bron: Martel Jacques , J.Messinger, wikipedia.fr

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Nieuwe inzichten: feiten en fictie over lichaamstaal

Op 5 October 2018 vind het Int. Congres Lichaamstaal & Non Verbale Communicatie plaats in het Tropenmuseum te Amsterdam.

Wees snel! Early bird tickets met 100 euro korting nog tot 12 augustus as.

Lichaamstaal toont meer dan we tot nog toe dachten. Het congres wordt een eyeopener met nieuwe methodes hoe lichaamstaal te vertalen naar concrete informatie, de illusie van ‘rationele’ besluitvorming, wanneer karakter leesbaar in het gezicht wordt, stemgebruik verhult niet wie je bent en de onderzoeksresultaten van universiteiten over de lichaamstaal van mens t.o.v. dieren.


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Int. Congres Non Verbal Communication & Body Language

“To understand the body language of people, one has to acknowledge the functioning of the brain and its response to its environment”.

Presale tickets available until June 1st.

[cogress website].



Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Body Language & Body Systemics

NVCWat gebeurt er als je een opleiding lichaamstaal hebt gevolgd..? Kun je ‘lezen’ wie de Mol is als je een cursus hebt gevolgd? Kun je erop aan dat wat een ‘body language expert’ op SBS-shownieuws beweert?  Of toch maar beter je gezond verstand gebruiken ervan uitgaand dat amusement tot op het bot wordt geregisseerd.

Lichaamstaal ‘lezen’ is meer dan aannames ophoesten uit populaire boekjes van Allan & Pease of Joe Navarro. Geen werken met wetenschappelijke waarde maar we willen ze  graag geloven omdat niemand anders waagt ze te schrijven. Lichaamstaal is een empirische studie die (nog niet) onder de communicatie-wetenschappen valt, simpelweg omdat er nog teveel vragen heersen over de werking en eigenschappen van de hersenen, de laatste verantwoordelijk voor emoties en bewegingen van het lichaam. Een empirische studie moet elk mens gelegenheid kunnen bieden om aannames te verifiëren.

We bewegen altijd als we in gesprek zijn.

conflictEen hand naar het hoofd, ogen die naar links of rechts draaien, een mondhoek vertrekt, de benen kruisen. Allemaal bewegingen die het lichaam maakt zonder zichtbare oorzaak. Toch heeft elke beweging betekenis in de context van een gesprek.

Lichaamstaal is integraal onderdeel van ons denken, het toont wat we denken. Of we een pokergezicht opzetten of emotioneel zijn, er zijn altijd signalen waarop we reageren. We praten nooit zonder beweging! Bewegingen krijgen betekenis als je weet dat het lichaam normaal gesproken ontspannen is. Pas als we spanning zien vragen we ons af wat er aan de hand is.

Laat je niks wijsmaken! Kies geaccrediteerd onderwijs. Lichaamstaal, Body Language, Non Verbale Communicatie; er zijn talloze aanbieders die gedrag en lichaamstaal door elkaar halen. Gedrag kun je aanpassen, lichaamstaal niet. Ieder’s lichaamstaal is uniek en een blauwdruk. Het is er al vóórdat je praat. Je kunt lichaamstaal op 3 manieren indelen. Iemand’s blauwdruk is de eerste indruk: de persoon die je ziet met zijn historie. Er zijn getoonde emoties en onderdrukte emoties.

Schermafbeelding 2017-12-13 om 13.09.30Met Bodysystemics stappen we de wereld in van de logica van emoties. Wanneer zijn emoties naar buiten gekeerd of naar binnen gekeerd? Welke zijn positief of negatief, welke met en zonder spanning…alles is waarneembaar als je weet waarop te letten! Om de boodschap ervan snel en efficient in te schatten. Wat niet wordt gezegd kan van belang zijn! Probeer één van onze masterclasses of een seminar. Je zult verbaasd staan!

Aanmelden kan via aanmelder.nl of bericht ons via onze website.

 Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

seminar body language based bodysystemics

Het weekend 13 en 14 Januari 2018 staat in het licht van Bodysystemics®, de methodiek die het ELN hanteert om lichaamstaal inzichtelijk te maken.
Schermafbeelding 2017-12-13 om 13.09.30
Twee dagen vol informatie over lichaamstaal voor iedereen die meer wil weten over de   methode en non verbale communicatie in het algemeen. Beide dagen staan gepland voor deelnemers aan onze opleidingen maar zijn uitermate interessant voor mensen die overwegen de opleiding te gaan volgen of simpelweg meer willen weten over de inhoud en betekenis van lichamelijke reacties (lichaamstaal). Voor dit bijzondere seminar hebben we de ontwikkelaar van de methodiek uitgenodigd: de expert komt hiervoor overgevlogen vanuit Zwitserland.
Verrijk je kennis en communicatie-skills! 
Je bent van harte welkom! Meld je nu aan voor zaterdag of beide dagen.
Zaterdag 13 en zondag 14 Januari 2018,  Tijd: 9:30u.-17:00u.
Voertaal: basic Engels.  Plaats: Zalencomplex vdValk Hotel Schiphol-A4.
Deelname:  €275.- p/p/per dag (tarief incl. warm/koud lunch-buffet)
seminar body language based bodysystemics, lichaamstaal & neurowetenschappen
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Kun je een terrorist herkennen aan lichaamstaal?

Schermafbeelding 2017-08-21 om 20.04.25

© AP / Fotobewerking AD

Lichaamstaal is universeel maar mensen verschillen. Iemand die iets in zijn schild voert kan zenuwachtig zijn en door zijn gedrag opvallen. Dat gebeurde met Abouyaaqoub, de vermoedelijke hoofddader van de aanslag in Barcelona. Een analyse van zijn gezicht (de foto is slechts een momentopname) toont twee emoties: een naar buiten gekeerde en een naar binnen gekeerde (en gevoelde) emotie.

De linkerkant van ons gezicht (voor de kijker rechts) toont de door onszelf gevoelde emotie. De linkerhelft van het lichaam wordt gestuurd door de rechter hersenhelft en andersom. Reden voor het lichaam (en dus ook het gezicht) om niet symmetrisch te reageren. De eigenschappen van beide hersenhelften verschillen. Dit verschil is goed terug te lezen in bewegingen van het lichaam, maar ook het gezicht kent twee helften als we letten op de kenmerken zoals de ogen, gelaatstrekken, kaken en de mond.



De rechterkant van het gezicht (foto links) toont een open expressie: het ontspannen gezicht van een vrolijke jongen, een gekrulde mondhoek die een opgewekte indruk maakt. Het is een naar buiten gekeerde expressie zoals we de ander graag tonen. De linkerkant van het gezicht toont echter de eigen emotie: de echte gevoelde die ons kwetsbaar maakt en niet te manipuleren valt. Het linkeroog van de terrorist is gespannen, de mondhoek krult niet naar boven maar vertoont eerder spanning en nervositeit, vergeleken bij de opgewektheid van de linkerhelft. Dit kan aanwijzing zijn voor spanningen die al ten tijde van het maken van de foto speelden.  Ook kunnen we aan de gezichtstrekken opmaken dat Abouyaaqoub een extravert en sociaal persoon was.

Emoties zijn nu eenmaal niet te camoufleren: we hebben ze en het lichaam laat ze zien, of we willen of niet. Bij oudere mensen beter te zien dan bij jonge mensen. Het gegeven geldt voor ieder mens. Ons lichaam bestaat, net als de hersenen, uit twee verschillende helften. De kenmerken van de hersenhelften worden weerspiegeld door het lichaam, ook in gebaren en door de houding.

Wil jij kennis van lichaamstaal toepassen in je werk?

Lichaamstaal is onderdeel van de integrale communicatie. Voor elke professional (beveiliger, advocaat, zorgverlener, adviseur etc.) is kennis van lichaamstaal onontbeerlijk maar we noemen het vaak ‘gevoel’ waar het draait om begrip en vertrouwen. Lichaamstaal is echter meer dan onderbuikgevoel: het is de emotie van het lichaam (emotie = beweging) die ons oog in een fractie heeft waargenomen.

Waar let jij op? Voor wetenschappelijk gefundeerde trainingen in lichaamstaal  (accreditatie SKJ, CRKBO) verwijzen wij u graag door naar onze website: Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland 

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Beveiligd: Oogsignalen waar we onbewust (niet) op letten

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Voer je wachtwoord in om reacties te bekijken.

Lichaamstaal voor Jeugdzorgmedewerkers (SKJ)

Wetenschappelijk gefundeerd onderwijs en trainingen non verbale communicatie & lichaamstaal, met accreditatie-punten voor medewerkers van jeugd- en zorginstellingen, onderwijsinstellingen, veiligheidsdiensten, juristen en andere beroepsgroepen.

Aanmelden/meer informatie

LOGO ELN transparantAccreditatie van Stichting Kwaliteitsregister Jeugd 
Dag- cursussen/seminars –  SKJ 8,5 pt

Opleiding met bijeenkomsten verspreid over het jaar – SKJ 336 pt
Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Persoonlijkheid nu te lezen via een hersenscan

Volgens een recente studie zijn de kenmerken van ieders persoonlijkheid zichtbaar op plaatsen in de hersenen. Bij mensen die overal op voor staan is de corticale dikte op sommige plekken minder en ook meer gerimpeld in sommige gebieden.

Schermafbeelding 2017-04-20 om 15.42.43.png

Waarom zijn we meer of minder extravert, Zijn we leuk en emotioneel stabiel? Staan we open voor nieuwe ideeën, zijn we gewetensvol? Deze psychologische dimensies zijn onafhankelijk van elkaar en worden gewoonlijk gebruikt om persoonlijkheid te beschrijven. Ze zijn variabel voor iedereen waardoor we als individu uniek zijn.

Het team van Luca Passamonti (Universiteit van Cambridge UK) heeft aangetoond dat deze variaties kunnen worden gerelateerd aan verschillen in de anatomie van de hersenen. De onderzoekers gebruikten MRI-scans (magnetic resonance imaging) van 507 proefpersonen die een persoonlijkheidstest hadden afgelegd. Met een geavanceerde methodiek morfometrie konden zij dikte, omvang en rimpels van de cortex meten.

Uit de analyse bleek dat elk persoonlijkheidskenmerk kon worden gecorreleerd aan specifieke anatomische kenmerken. Zo werd nieuwgierigheid in verband gebracht met een dunnere cortex die op sommige plaatsen uitgestekter was en geplooider bleek. De morfologie van de prefrontale cortex in het bijzonder lijkt hierbij een belangrijke rol te spelen. Dit is niet verwonderlijk omdat deze regio de plek is van complexe cognitieve processen die o.m. remmingen en controle herbergt, essentieel voor mentale gewoonten en dus ook voor een open mind. Naast dit zijn volgens de Britse studie ook andere persoonlijkheidskenmerken gekoppeld aan de anatomie van de prefrontale cortex.

De vraag is nu die van de kip of het ei: is de anatomie van de hersenen doorslaggevend voor de persoonlijkheid of vormt de persoonlijkheid de vorm van onze hersenen? Ongetwijfeld zal dit in beide richtingen beinvloed worden want het orgaan is behoorlijk kneedbaar en flexibel. Het lijkt er op dat nieuwsgierigheid gedeeltelijk wordt gestuurd door niet-structurele parameters zoals de intensiteit van de onderlinge communicatie tussen sommige gebieden. Het persoonlijkheidskenmerk toont een uitgestrekter en dunnere laag van de cortex.

Lees meer in het Frans op:  http://www.cerveauetpsycho.fr/ewb_pages/a/article-la-personnalite-lue-dans-le-cerveau-38281.php#IeJklcuovpujzx5X.99

#neurobiologie, #lichaamstaal, #persoonlijkheidskenmerken,

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Leiderschap: de positieve impact van lichamelijke communicatie

De manier waarop je jezelf presenteert geeft anderen subtiele aanwijzingen over je betrouwbaarheid, openheid en sociale status. We nemen allemaal een houding aan die afhankelijk is van hoe we ons voelen.

Schermafbeelding 2017-04-20 om 12.44.51.png

Wanneer je je zelfverzekerd en verantwoordelijk voelt zul je dit vanzelfsprekend laten zien tijdens een vergadering of bijeenkomst door je groot te maken, met rechte schouders en breed gebarend. Als je je ongemakkelijk of onzeker voelt maakt je lichaam zich klein door de schouders in te trekken en het hoofd te laten zakken. Het lichaam sluit zich dan af door de benen en armen te kruisen en je hand zal tijdens een gesprek de achterkant van je nek wrijven om je ongemakkelijke situatie te uiten.

Deze gebaren maken we onbewust. Als je echter als leider gezien wilt worden zul je aandacht moeten geven aan lichaamstaal…

Krachtig optreden is om twee redenen belangrijk. Ten eerste projecteert dit een signaal aan anderen dat je zelfverzekerd bent en betrouwbaar. Je houding heeft sterke invloed op de eigen emoties evenals de manier waarop anderen je ervaren.  Je kunt dit gedrag sturen om zelfverzekerd over te komen en zelf krachtiger worden. “Doe alsof, dan ga je het vanzelf worden” vertelde Amy Cuddy tijdens een TED-talk.

De projectie van leiderschapsgedrag is meer dan alleen het uitdragen van gezag. Controle over bijv. een vergadering vraagt ook empathie om je voor anderen open te stellen om anderen te  overtuigen van je betrouwbaarheid. Uitstraling en attitude heeft invloed op hoe anderen je zien. In je stoel hangen of een slappe hand geven; het geeft een laag zelfbeeld volgens een studie aan de Ohio State University. De les is dus: zeker van jezelf zijn maakt het makkelijker om anderen te overtuigen. Probeer je dus volledig te concentreren op vergadering of gesprek.

Lichaamstaal en gedrag

Schermafbeelding 2017-04-20 om 10.49.07

Je kunt je voorstellen dat wanneer je onrustig op je stoel draait, je nek krabt of aan je knie wrijft je de indruk geeft niet zeker over te komen. Vaak wordt gesuggereerd dat de handen gevoelens verraden en je die dus beter onder controle kunt houden. Een klassieke manier is de vingertoppen op elkaar te brengen om autoriteit uit te stralen.  Maar hoe kun je controle houden over al je ledematen?  Een gezichtsexpressie of beweging van de mond, zo’n kleine beweging is al snel gemaakt…

Terwijl je bezig bent oogcontact te leggen met je publiek om de luisteraars te binden kijk je even weg, je mond vertrekt een spier en een wenkbrauw schiet omhoog.  Laat me je geruststellen: gedrag kun je bewust sturen maar lichaamstaal ‘gebeurt’ zonder dat je er erg in hebt en het is er zelfs al voordat je een woord hebt gesproken.

‘Pep’-talk helpt natuurlijk om je beter te voelen maar jezelf zijn en blijven is een ‘must’ om daadwerkelijk integer en betrouwbaar over te komen, ook al probeer je met man en macht te voldoen aan alle aanwijzingen die trainingen op het gebied van leiderschap geven.

Lichaamstaal laat zich niet sturen in tegenstelling tot gedrag. Op mensen met autisme of asperger na is iedereen in staat om de ander op authenticiteit te beoordelen. Reden om altijd spontaan en transparant proberen te zijn.  Het lichaam liegt niet: zodra de gedachte niet overeenkomt met onze gevoelens laat het lichaam dit altijd op de één of andere manier zien. De achterliggende emotie vindt zijn weg door een beweging van het lichaam, hoe subtiel deze ook wordt verbloemd met krachtige woorden of houding. Het credo luidt dan ook: weet waarop je moet letten!

Gerard Stokkink is spreker in de Beurs van Berlage voor de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (“Het lichaam spreekt de mond voorbij” – 12 Mei ’17) 

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Is een delirium te voorkomen?

Schermafbeelding 2017-03-08 om 15.13.44Maar liefst de helft van de oudere patiënten in ziekenhuizen ontwikkelen een delirium. Een ernstig probleem dat vaak onopgemerkt bij oudere patiënten voorkomt. Paula Duncan, verpleegster in het Park Nicollet Methodist Hospital in St. Louis Park, Minn. zegt hierover: “Mensen praten er niet gemakkelijk over. Vraag hoe ze slapen, vraag naar hun dromen, let op het lichaam en gezicht naar aanwijzingen. Soms zie je al door een blik op het gezicht dat ze niets durven te zeggen omdat het is zo verschrikkelijk is.”  Artikel: Denise Logeland

Duncan leidt in het ziekenhuis het Elder Life Program (HELP). Het programma bevat eenvoudige beoordeling van- en de monitoring met preventieve maatregelen die hebben bewezen dat incidentie van het delirium verminderen. Anders dan dementie, wat constant en steeds slechter wordt, neigt een delirium naar komen en gaan en fluctueert zelfs in de loop van een dag. De symptomen zijn voorbijgaand, maar voor mensen die een delirium ontwikkelen kan dit het begin van een permanente gezondheidsklachten hebben die de onafhankelijkheid aantast.


Delirium wordt gedefinieerd als een acute en fluctuerende stoornis van aandacht en cognitie. Een plotselinge mentale verandering, die van persoon tot persoon verschilt. Iemand met het delirium kan misschien mentaal  ‘mistig’ lijken en moeite hebben zich te concentreren, zoals zinloos praten, hallucineren of uit angst handelen, zelfs paranoia zijn. Sommige mensen zijn zich bewust van een delirium, anderen niet, vertelt Dr Daniel Mendelson, hoofd geneeskunde aan de Universiteit van Rochester Highland Hospital in New York. “Het is over het algemeen verontrustender voor familie en verzorgers.”

Delirium kan op elke leeftijd voorkomen. Dr. Sharon Inouye, professor aan de Harvard Medical School, ontwikkelde HELP in de jaren 1990 omdat het steeds duidelijker werd dat leeftijd een risicofactor voor delirium was geworden. Hij constateerde dat patiënten op de intensive care gevaar opliepen door pijn, infectie, sedatie, verstoord slaapritme of desoriënterende omgevingsfactoren.

Schermafbeelding 2017-03-08 om 15.06.50“Ouderen zijn simpelweg minder in staat om met stress om te gaan dan jongere volwassenen”, vertelt Inouye, hoofd van het Aging Brain Center op het Hebreeuws SeniorLife (een filiaal van de Harvard Medical School) . “Verminderde cognitieve reserve, verlies van plasticiteit van het brein” en meerdere gezondheidsproblemen en medicijnen maken alle ouderen kwetsbaarder. De risico’s voor mensen van 70 jaar en ouder met verschijnselen van uitdroging, visuele beperking, slechthorendheid, immobilisatie (vast aan bed), slaaptekort en cognitieve stoornissen kunnen met HELP worden geminimaliseerd. Mensen met dementie bijvoorbeeld zijn vatbaarder voor het ontwikkelen van het delirium.

Maar liefst de helft van oudere patiënten ontwikkelen een delirium. Tussen 35 en 60% van de gevallen wordt geen diagnose gesteld. Inouye vertelt dat veel artsen niet worden opgeleid een delirium te begrijpen en te onderzoeken, vaak omdat zij het niet herkennen daar de symptomen komen en gaan. Patiënten met een delirium lijken soms slaperig, waardoor het niet opvalt bij iemand die ziek is of herstelt van een operatie.

Praten helpt…

“Een patiënt kan twee groepen door elkaar door over zijn kinderen te vertellen en ineens over hun broers en zussen te gaan praten. Je zult dus naar de specifieke kenmerken van wat ze zeiden moeten vragen zoals: welk strand met uw kinderen of wat dan ook.Het belangrijkste hierbij is om mensen gegrond te houden door ze bij het onderwerp te houden. Door middel van het gesprek help je ze georiënteerd te blijven waar ze zijn,” voegt Duncan toe.

Schermafbeelding 2017-03-08 om 15.09.14Familieleden kunnen helpen omdat zij diens normale cognitieve vaardigheden goed kennen. Zij zijn vaak de eersten die de veranderingen opmerken. Door bijvoorbeeld uitdroging te voorkomen door drinken aan te moedigen, immobiliteit te voorkomen door beweging van armen en benen, slaap problemen te verminderen (overdag langskomen en s’nachts een rustige omgeving creëren), een massage te geven of evt. het gehoorapparaat van nieuwe batterijen te voorzien, spelletjes doen of iets te lezen te geven, alles kan helpen omdat zij het beste weten waar de patient behoefte aan heeft.

De HELP-website bevat informatie voor familieleden en bevat (download) brochures met tips voor het voorkomen van verwarring.

Source: http://www.nextavenue.org

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal Politici: Knipperen de ogen tijdens het verkiezingsdebat?

imageOm te ontdekken of lijsttrekkers hun betoog uit het hoofd hebben geleerd of een spontaan antwoord geven is o.m. af te lezen aan het knipperen van de ogen. Zodra men actief is in de discussie of nadenkt over wat we willen gaan zeggen knipperen de ogen onophoudelijk. Dit komt doordat de hersenen informatie moet verwerken en vertalen naar woorden. Op dit proces reageren de ogen .

Het knipperen van de ogen geeft aan dat we actief woorden formuleren in het hoofd. Het tegenovergestelde (niet meer knipperen van de ogen) duidt op een ander cognitief proces: we halen de informatie die we in gedachte hebben voor ogen en sommen deze geconcentreerd op waarbij de ogen weinig of helemaal niet (meer) knipperen.

Bij een kind kun je dit fenomeen vaak waarnemen zodra het wegdroomt in de ‘eigen wereld’.


©foto: Het Parool

Het is voor de meeste mensen moeilijk om geloofwaardig over te komen als je niet gelooft in je eigen woorden. Anders gezegd: als je niet zegt wat je denkt reageert het lichaam deze tegenstrijdigheid door dit op de één of andere manier te uiten. Bijvoorbeeld door een hand te verbergen, een opgetrokken schouder of andere (micro-)beweging, maar in feite is dit spanning. Het lichaam doet niets zonder reden.

We gaan er vanuit dat de lijsttrekkers de kiezers willen aanspreken en gecoacht zijn om zo goed mogelijk voor de dag te komen. Inmiddels hebben de heren ongetwijfeld begrepen dat het onder de knie hebben van een ‘open’ lichaamshouding hierbij een grote rol speelt.


©foto: De Telegraaf

In het verleden (2010) ging deze coaching wel eens mis.Van Balkenende tot Cohen, Wilders en Rutte, allen stonden er destijds ongemakkelijk bij en met de handen voor het lichaam gehouden leek eerder het op het wegen van de eigen woorden, ietwat gekunsteld. Het deed denken aan de paus die het ‘urbi en orbi’ uitsprak maar dan zonder de zegen erbij.  In dat jaar waren er veel zwevende kiezers, begrijpelijk want als je spontaan bent let je niet op de manier waarop je je handen houdt en ben je ‘vrij’ hoe je je boodschap overbrengt.

Lichaamstaal is iets anders dan gedrag dat is aangeleerd. Lichaamstaal is de reactie van ons denkproces en toont altijd wel op de een of andere manier wat er in ons omgaat. Daarom hoop ik dat iedereen wat minder gecoacht en spontaner is dan in vorige debatten. Hoe spontaner, des te leuker!

 Welke politicus kiezers kan overtuigen hangt niet alleen af van zijn verkiezingsprogramma. Het is de combinatie van betoog en non verbale signalen de zijn presentatie de kiezer kan overtuigen.  We gaan het zien!

Gerard Stokkink – Expertisecentrum voor lichaamstaal Nederland

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

de juiste non verbale strategie

schermafbeelding-2017-02-23-om-12-46-57Iedereen huilt wel eens als hij triest is. Wanneer je aangenaam wordt verrast krullen de mondhoeken omhoog en zien we een glimlach. Zodra we bang zijn verkrampt ons lichaam.

Een aantal bewegingen, houdingen en micro-expressies ervaren we half-bewust of onbewust. Het zijn neurologische reacties. Niet voor niets wordt er vaak gezegd dat non-verbale communicatie universeel is. Culturele gebaren scharen we in de categorie van bewuste acties. Kennis van deze gebaren kan misverstand voorkomen. Hoewel de afgelopen 20 jaar steeds meer onderzoek naar de werking van de hersenen wordt gedaan en met de komst van MRI kunnen wetenschappers het verband tussen geest en lichaam(staal) steeds beter kunnen aantonen zijn er ook meningsverschillen tussen de verschillende disciplines en wetenschappelijke wereld over non-verbale communicatie.

Toch kunnen we ook met persoonlijke ervaringen vooruitgang boeken. Bijvoorbeeld: als je over jezelf praat denk je niet na over waar je hand naar toe gaat…  In het algemeen zul je je hand naar je borstbeen brengen. Niemand zal zeggen: “Ik …..” en zijn hand naar de elleboog brengen…(In een enkel geval zal deze persoon zijn mening moeilijk durven uiten). De volgende keer dat je je hand naar de kin brengt kun je je afvragen of je twijfelt. Het is geen absolute zekerheid maar je zult bij de meerderheid horen! We hebben allemaal dezelfde logica van gebaren, hoewel sommige cultureel bepaald zijn.

Nu is de vraag natuurlijk: moeten we wachten tot de wetenschap elk item* heeft gevalideerd voordat we ze kunnen gebruiken?  Sommigen zullen hier voorkeur aan geven terwijl anderen kiezen om het zelf te proberen en zich overtuigen. Waarom bestudeert men gebaren tijdens een verhoor?  Simpelweg omdat het helpt de ander beter te begrijpen. Het is nu eenmaal onmogelijk om al je gebaren en bewegingen te controleren.

De strategie is om gebaren en bewegingen te ontdekken die het woord tegenspreken, wat wil zeggen dat wanneer een item de verbale boodschap tegenspreekt je dit dient te verifieren aan de hand van vragen die je de gesprekspartner stelt.

Stel dat ik zeg dat ik rustig ben maar mijn lichaam beweegt nerveus. Een goede manier is dan om op niet-beschuldigende wijze de juiste vraag te stellen om er achter te komen wat er aan de hand is.  Het is een kwaliteit om tijdens een gesprek een comfort zone te creëren die de gesprekspartners authentiek kan laten zijn en op zijn gemak, nodig om geen ‘verkrampte’ lichaamstaal te tonen en achter de waarheid te kunnen komen.

Non-verbale comunicatie is inherent aan menselijke communicatie (A. Mehrabian). We kunnen niet zonder. Het begrijpen ervan betekent winst en beter begrip voor elkaar. Uiteraard zijn enkele basisregels van belang.

  • De context van het gesprek. (Voorbeeld: als het koud is en iemand in elkaar gedoken zit met de armen over elkaar betekent dit geen afsluiting. Of neurveus is omdat hij uitslag van een onderzoek verwacht en zich krabt (zg: ‘micro-itch’) betekent dit nog geen teken dat hij iets verzwijgt. Enz.
  • Vermijd de fout om één enkele beweging te beoordelen. We zullen een samenhang aan items moeten kunnen combineren om onze conclusie te trekken.
  • Blijf jezelf. In een open communicatie is vooringenomenheid taboe.

Aangezien communicatie in twee richtingen gaat en op elkaar reageert kan een verkeerde opstelling emotionele stress veroorzaken. Zo zijn er diverse regels om foutieve interpretatie te voorkomen.  Belangrijk te onthouden is dat je non verbale communicatie niet simpelweg uit een boek kunt leren en op eigen manier interpreteert. Lichaamstaal is daarvoor te complex. Ik geef les in non-verbale communicatie omdat ik overtuigd ben dat mensen elkaar beter gaan begrijpen door de juiste tools te hanteren.

* Item, observatie van de non-verbale soort (gebaar, houding of micro-expressie).

Gerard Stokkink,  Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Succes genereert succes

Innovatief sociaal-psychologisch denkenthinking

Door kinderen op de lagere school te vertellen dat intelligentie kan groeien en de hersenen een spier is die door inspanning  groeit bevestigt sociaal-psycholoog professor Carol Dweck (Stanford) dat de ‘mind-set van kinderen kan veranderen. Het laten zien dat intelligentie kan groeien had tot gevolg dat  88% procent van de kinderen meer inspanning vertoonde.
2) Constructief kritische feedback geven om de sociale en intellectuele ontwikkeling te bevorderen.
3) Eigenwaarde te leren en (her-)kennen: het richten op zelfbevestiging om negatieve gevoelens te bestrijden.

Drie tips:
De eerste twee geven inzicht dat leren de hersenen slimmer maakt.
De derde nodigt uit tot verbinding met de eigenwaarde en die van de groep (klas).

Het hele artikel is te vinden in de NewYorkTimes.

Lichaamstaal van het kind. Wanneer heeft je kind een probleem met het maken van huiswerk waar het niet uitkomt? Let dan eens op met welke hand hij/zij naar het hoofd grijpt… Is de opgave moeilijk maar komt hij er zelf uit, dan zal de linker hand naar het hoofd grijpen. De rechterhand komt tussenbeide zodra hij je hulp nodig heeft omdat de opgave boven zijn petje gaat en hij/zij het alleen niet kan oplossen.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Seminars die een professional niet mag missen!


Om de meest in het oog springende facetten van lichamelijke communicatie inzichtelijk te maken, heeft Expertisecentrum voor Lichaamstaal een 5-daagse cursus ontwikkeld voor iedereen die de complete interactie (woord-gebaar) beter wil kunnen doorgronden.
Het verschil tussen Lichaamstaal en
 gedrag. Ons lichaam beweegt constant als we praten.  Het is de uitlaatklep voor gedachten die we niet uitspreken. We gebaren en bewegen om onze woorden te ondersteunen waarbij het lichaam soms iets anders laat zien dan we zeggen…

Lichaamstaal en in het bijzonder onze handen lijken daarbij een images-1onafhankelijke rol te hebben. Aangestuurd door het reptiele brein denken we niet na over onze bewegingen die aangeven wat of waaraan we denken. We reageren al op onze omgeving of gesprekspartner voordat we er ons bewust van zijn…

Inhoud en betekenis van gebaren, de ‘taal’ van de handen, emoties, verborgen gedachten en veel andere onderwerpen als positionering (staand /zittend) en interculturele verschillen worden uitvoerig behandeld om authenticiteit van fictie of gedrag te kunnen onderscheiden.

Meer weten ?Kom dan naar ons seminar van 9 januari ’17. Seminars bevatten verschillende onderwerpen ondersteund door praktijkvoorbeelden en concepten gebaseerd op neuro- en communicatiewetenschap, psychologie, bewegingsleer, ….

shutterstock_322342232De seminars vinden plaats op maandagen. Locatie: vd Valk Hotel.A4-Schiphol (vrij P). Tijden: 9:30-17u. Prijs: € 375 per seminar (incl.lunch). U kunt zich hiervoor nog aanmelden tot 20 december as. per email. Meer informatie: bodylanguage.academy 


Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Expertise van Lichaamstaal


Voor juristen en andere professionals kan het lezen van lichaamstaal van onschatbare toegevoegde waarde in hun werk zijn. Sneller dan het gesproken woord is lichaamstaal spontaan en direct: het geeft weer wat er in ons omgaat.

Nederlands Expertisecentrum voor Lichaamstaal ontwikkelde op basis van de neurowetenschappen vijf modules speciaal gericht op de professional die het verband tussen verbaal en non verbaal in de praktijk beter wil kunnen doorgronden. Vanaf 7 november as. start deze nieuwe training.

Op het werk of privé of is kennis van lichaamstaal een niet te schatten bron van informatie. Lichaamstaal geeft uiting aan het onderbewustzijn: elke beweging (bewust of onbewust) heeft inhoud en betekenis.

Feiten van fictie onderscheiden en verzwegen gedachten herkennen

Nederlands Expertisecentrum voor Lichaamstaal ontwikkelde vijf modules speciaal gericht op professionals. In de modules wordt tot in detail ingegaan op de betekenis achter de meest voorkomende handelingen in de dagelijkse praktijk. Onderwerpen zijn o.m. (zit)houding van het lichaam en de rol van de handen, de relationele strategie en (interculturele) gebaren.


Aanmelden kan tot 31 oktober 2016 via onze website allesoverlichaamstaal.com. Meer informatie over data en locatie zijn ook op deze site te vinden.


Copyright © 2016  – Expertise-centrum Lichaamstaal Nederland  ®


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen


Wat gaat er in je hoofd om als je liegt?

Of we ons ervan bewust zijn of niet, elke dag vertellen we wel een leugen(tje), groot of klein.  Wat gebeurt er in onze hersenen als we moedwillig liegen en hoe kun je zien dat iemand je iets op de mouw spelt…?Schermafbeelding 2016-06-14 om 13.33.12

Bij notoire leugenaars (deze liegen zó regelmatig dat ze het zelf nauwelijks door hebben) bevat de prefrontale cortex tot 26% meer witte vloeistof, nodig om verbinding te kunnen maken met andere delen in de hersenen zodat niet ervaren gebeurtenissen kunnen worden gekoppeld.

De leugendetector meet activiteit in het limbische systeem en geeft de angst weer die de persoon ervaart. Maar de leugendetector kan gemakkelijk voor de gek worden gehouden zodra de persoon overmatig kalm is of zich overdreven bang gedraagt. De test is dan ook vaak ongeschikt als het gaat om waarheidsvinding.

Lichaamstaal geeft meer en nauwkeuriger informatie. Het is een combinatie van ‘imprinted’, ‘expressed’ en ‘suppressed’ emoties die door beweging wordt geuit. Zodra de hand -ogenschijnlijk zonder aanwijsbare reden- naar een plek op het lichaam wordt gestuurd spreken we van de uiting door het lichaam van niet uitgesproken gedachten. De hand wordt totaal onbewust naar een exacte plaats op het lichaam gestuurd (waar zich de oneigenlijke ‘jeuk’ manifesteert) om de plek te ‘verlossen’ van deze ‘jeuk’ (de hand krabt licht op de huid). Soms blijft de hand steken op een plek op het lichaam of gelaat (fixatie) of streelt de huid of haren (aaien).  Het bijzondere aan deze micro-bewegingen is dat zij uiting geven aan onze onderdrukte (niet uitgesproken) gedachten.

Bewegingen van de ogen geven aan welk gebied van de hersenen actief is. De kijkrichting geeft aan of iemand een verhaal verzint of zich daadwerkelijk iets herinnert.

De frontale- en neocortex herbergen intelligentie en kunnen de waarheid gemakkelijk manipuleren. De neocortex (zintuigelijke waarneming) zorgt ervoor dat je lichaam onbewust en gedachteloos uiting geeft aan gedachten die eerlijke en oprechte gevoelens weergaven, of ze de waarheid bevat of niet.

 Voeten geven weer hoe we in de ruimte staan. Zonder erbij na te denken geeft richting, de stand of het onderling contact van de voeten onbewust signalen af die worden bepaald door de relationele omgeving (personen met wie we in gesprek zijn of gaan).


De schouders. We kennen allen het spreekwoord: “een last op de schouder nemen”.  Zodra we liegen heeft dit deel van het lichaam de eigenschap om spanning te vertonen waarbij de hand soms tussenbeide komt om de ‘last’ te verlichten.

© Gerard Stokkink (Expertise Centrum Lichaamstaal)

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

de ‘vergeten’ kant van communicatie

Lichaamstaal is een onmiskenbaar element binnen de communicatie maar nog steeds een onbekend vakgebied binnen de communicatiewetenschappen op de UvA.

Op 22 juni as. vond in het CreaTheater (Amsterdam) een thema-avond plaats onder de titel: de ‘vergeten’kant van communicatie.

Sprekers op deze avond waren: Drs. Natalie Mieras van Nobbe Mieras, een bureau dat hoogopgeleide professionals in binnen- en buitenland helpt om hun verhaal zo overtuigend mogelijk te vertellen en: Gerard Stokkink (synergoloog) expert op het gebied van non verbale communicatie.

Bewust vs onbewuste lichaamstaal. De avond bestond uit twee delen: vóór de pauze een lezing over zelfpresentatie, hoe je waargenomen wordt en hoe jij anderen waarneemt en aan welke knoppen je kunt draaien om je uitstraling te optimaliseren waardoor je je zelfpresentatie kunt aanpassen zonder aan authenticiteit in te boeten en meer invloed en draagvlak creëert.

Na de pauze lichtte Gerard Stokkink (Expertise Centrum voor Lichaamstaal) de vele kanten van non verbale communicatie toe. De belangrijkste vorm hiervan is lichaamstaal welke het gesproken woord al of niet ondersteunt.  Aan de hand van de concepten en voorbeelden werd snel helder hoe het lichaam gedachten uit zonder dat je dit ook maar één moment door hebt…


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

bedriegen of bedrogen worden

“The more we want something to be true, the more skeptical we have to be”

con artistBedriegers overtuigen ons wanneer zij zichzelf hebben ingeprent dat hetgeen ze beweren waar is. Een kleine 10% van de mensheid heeft deze capaciteit, wat het in eerste instantie lastig maakt om hun lichaamstaal te analyseren. Tactisch doorvragen geeft opheldering maar geef toe: zelfs de slimsten onder ons zijn in de praktijk gevoelig voor oplichting. Hoe komt het dat zelfs de meest rationele geesten er steeds weer in trappen?

De leugens van een pathologische leugenaar zijn vaak grotesk en onsamenhangend, maar als oplichters geen pathologische leugenaars zijn, wat zijn ze dan wel? In ieder ­geval hebben oplichters vaak persoonlijkheidsstoornissen: psychopathie, machiavellisme en zijn vaak narcistisch. In een onderzoek naar 600 gevallen van bedrijfsfraude in 78 landen tussen 2011 en 2013 bleek een aanzienlijk deel van de daders aan het profiel van deze drie eigenschappen te voldoen. Een vijfde van hen gaf toe de fraude te hebben gepleegd ‘gewoon omdat het kon’. Een aanzienlijk deel van de daders bleek zelfs goedaardige motieven te hebben. 35 procent van de daders werd door collega’s als vriendelijk beschouwd, 40 procent werd zelfs hogelijk gerespecteerd.

De werkelijkheid is dat we slecht zijn in het herkennen van rammelend bewijsmateriaal. Oplichters weten precies hoe ze ons vertrouwen kunnen gebruiken om sceptische impulsen te onderdrukken. Mensen neigen van nature nu eenmaal tot vertrouwen, wat makkelijker is dan het signaleren van bedrog. Onderzoek laat zien dat vertrouwen een betere geestelijke gezondheid met zich meebrengt en emotionele rust geeft. In landen waar vertrouwen standaard-goed is heerst een gezondere economie. Daarbij komt dat hoe slimmer je bent, des te groter de kans is dat je mensen vertrouwt.

Des te geloofwaardig een verhaal, des te groter de kans dat het ons overtuigt. Neuro-econoom Paul Zak van de Claremont Graduate University in de VS ontdekte een vergelijkbaar patroon tijdens een onderzoek waarbij hij proefpersonen een film liet zien waarin een vader over zijn kind vertelt. ‘Ben is stervende’, zegt de vader terwijl de camera inzoomt op een zorgeloos spelend tweejarig kind. ‘Ben heeft een hersentumor en sterft binnen enkele maanden maar heeft ervoor gekozen zich sterk te houden.’ De helft van de kijkers besloot hierop te doneren aan kankerbestrijding.  Zak bracht de hersenactiviteit in kaart van zijn proefpersonen tijdens het zien van de film. Velen van hen bleken extra hoeveelheid van oxytocine te produceren, een hormoon dat in verband gebracht wordt met onderlinge verbondenheid, empathie en sociale gevoeligheid. Vervolgens veranderde Zak zijn verhaal. Ben en zijn vader bevonden zich in een dierentuin. Ben was kaal en een ‘wonderjongen’ volgens zijn vader, maar er werd niets verteld over zijn ziekte. De proefpersonen bleken veel minder door dit verhaal te zijn geraakt; hun oxytocine-niveau bleef laag en doneerden weinig tot geen geld.

mask-the-lie.pngZolang we ons laten opzwepen door emotionele verhalen over aankomend onheil zal er altijd een oplichter klaar staan om ons een rad voor ogen te draaien. Want laten we wel zijn: wat is er nu verleidelijker dan een uitstekend verhaal?  Het zijn niet de mensen die de wereld het helderst waarnemen die het meest succesvol zijn, maar degenen die het beste zijn in het waarnemen van de wereld zoals zij die het liefste zien. En een wereld zoals we die het liefst willen zien is precies wat een oplichter ons probeert te verkopen. Juist daar geeft lichaamstaal de doorslag.

Bronnen: NewScientist, M.Konnikova
Geplaatst in publicaties | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

De hersenen weerspiegeld in het gezicht

Artikel: Jan Vayne niet ‘ingeruild’ voor andere man

Schermafbeelding 2016-04-21 om 09.48.14.png

Zodra we de linkerhelft van het gezicht bekijken zien we een de emotie. De linkerkant van ons gezicht toont onze ‘ik’. Het is de emotie die we niet kunnen manipuleren, controleren of veranderen. Deze emoties bouwen we tijdens de duur van ons leven op. Dit kan zijn door spanningen of stress, een echtscheiding of een ander zware tijd; het gezicht past zich er langzaam en geleidelijk op aan, en dan vooral in de grootte van het oog. In het algemeen kun je deze emoties beter herkennen bij mensen op wat oudere leeftijd dan bij kinderen die zorgeloos (..en zo hoort het) in het leven staan.
Als je dus wilt zien of je partner, vriend of vriendin moe is, kijk dan eens s’avonds naar zijn gezicht. Grote kans dat diens linkeroog kleiner is dan het rechter!

Er is nog veel meer te vertellen over de ogen, wenkbrauwen, het knipperen, het optrekken van…enz. enz.  Meer weten over de kenmerken die lichaamstaal zo boeiend maakt? Kom dan naar ons open seminar ‘Alles over lichaamstaal’ , op zaterdag 11 juni. Aanmelden kunt u via onze website: allesoverlichaamstaal.com

Gerard Stokkink is synergoloog en gespecialiseerd in lichamelijke communicatie.

Tags: #lichaamstaal, #Nu.nl, #Jan Vayne, #body language,#allesoverlicaamstaal.com
Geplaatst in publicaties | 1 reactie

de onmacht van politici vs vluchtelingen crisis

“De grootste humanitaire catastrofe sinds de Tweede Wereldoorlog”. Zo noemde de Paus zijn bezoek j.l. aan aan vluchtelingenkampen op Lesbos.

Politici wegen af welke gevolgen hun beslissing hebben voor partij en vaderland terwijl zij zelf worden afgerekend op daden die telkens op grote weerstand stuiten bij hun electoraat.

Lichaamstaal wordt in de politiek vaak verhuld door de overtreffende stap van diplomatie die een nevel van zelfvertrouwen geeft, maar toch blijft het blijft boeiend te zien wat er achter de woorden wordt bedoeld.

Premier Rutte geeft antwoord op vragen van de heer Roemer waarbij de handen een rol spelen in het uitdrukken en rangschikken van zijn gedachtengang. De z.g.’gestes de préhension’, het vasthouden van het spreekgestoelte, is nodig om niet te wankelen en wordt gebruikt in situaties waarbij de spreker houvast nodig heeft. Even later zien we dat de handen wijd geopend tegen elkaar worden gehouden waarbij de vingertoppen elkaar bijna aanraken. Het zorgvuldig uitkiezen van woorden (‘vingerspitzen’) duidt erop dat de premier op eieren loopt wat betreft maatregelen voor en onrust van bewoners bij de opvang van vluchtelingen. De handen tonen symbolisch de wens partijen samen te brengen, maar de afstand tussen de handen blijft bestaan en toont eerder dat dit niet snel zal gebeuren…  Het “delen van zorgen” wordt begeleid met een breed en open gebaar.  Even later zien we een vuist met opgestoken duim als teken dat er in Brussel wordt onderhandeld, maar de gesloten vuist laat ons ook weten dat de premier hierover verder geen inzicht in wil, of kan geven.

Gebaren verraden ons niet maar ondersteunen juist wat we denken en verduidelijken wat we bedoelen. Zonder gebaren praten is onmogelijk maar vooral onlogisch, tenzij het lichaam functies weigert. Zo onderscheiden we de diachronische gebaren van Rutte wanneer hij spreekt over “mensen die zich hier melden (gebaar links) en mensen die zo snel mogelijk moeten worden teruggestuurd”(gebaar rechts) van de neuro-symboliek: ‘wij’ (links) is ‘bij ons’ en heeft een warme connotatie, terwijl ‘zij’ (gebaar naar rechts) een zekere afstand symboliseert. Tot slot zien we Rutte’s gebaar van overgave met de handen wijd geopend in de lucht. Laten we Dhr Rutte veel wijsheid toewensen..!

Tags: #lichaamstaal, #synergologie,#synergology, #Gerard Stokkink, #ISN

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Waarom glimlachen Russen minder dan Westerlingen

lachIn Rusland is glimlachen in tegenstelling tot bij ons geen vorm van beleefdheid of respect. Wij willen vaak koste wat kost glimlachen om beleefd of beschaafd te zijn maar in Rusland vinden ze dat wij in het westen maar vreemd lachen. Maxim Gorki schreef ooit “het enige wat we zien bij Amerikanen die lachen zijn hun tanden”. Sommige komieken grapten over “chronisch” gelach (M.Zadornov) of vergelijken de lach met het krijgen van een “elektrische schok ” (M.Zhvanetsky).

Maar in de toeristenindustrie of voor verkopers heeft een beleefde glimlach een functie. Het Chinese gezegde: “Hij die geen glimlach kent kan geen bedrijf runnen.” In Japanse supermarkten worden jonge vrouwen bij roltrappen geplaatst om te lachen en buigen voor elke voorbijganger… dat is zo’n 2500 buigingen en glimlachjes per dag!

In sommige culturen wordt de glimlach gebruikt om de gesprekspartner te compenseren bij een teleurstellend bericht. Ilja Ehrenburg (1891-1967) schreef ooit over een Chinees die hem met een glimlach vertelde over de dood van zijn vrouw: de excuserende glimlach betekende dat hij niet moest treuren want: “het is mijn verdriet, niet het jouwe.”

395ae7e6-12bf-4d8b-bc95-ca99da93106cDe Russische gedragscode geeft geen ruimte voor onze beleefde glimlach; die heeft zelfs een omgekeerde werking.  Russen zullen eerder achterdochtig worden bij een glimlach, eerder een teken van afkeuring dan respect. De ‘opgeplakte’ glimlach (fake-smile) die westerlingen kunnen opplakken wordt door Russen een “Service Smile” genoemd en beschouwd als een slechte karaktereigenschap die de onbetrouwbaarheid en ware gevoelens verhult.

In Rusland is het niet gebruikelijk om naar vreemden te glimlachen. Een (glim)lach is hoofdzakelijk bestemd voor bekenden.  Als je wel tegen ze glimlacht krijg je al snel de indruk alsof hij zegt: “kennen wij elkaar”?.  Het is ook niet gebruikelijk om een glimlach met een glimlach te beantwoorden. Als je tegen een Rus glimlacht zal hij automatisch een reden zoeken waarom. En als je glimlach voor hem geen plausibele reden heeft zal hij deze als ‘fake’ beschouwen, zelfs als je hem op straat passeert.  Integendeel, hij zal de andere kant opkijken en geen emotie tonen. Het is zelfs niet gebruikelijk om te lachen naar kleine kinderen.

De aard van de Russische glimlach

lachende-obamaDe Russische glimlach wordt met de lippen gemaakt waarbij de bovenste rij tanden nauwelijks zichtbaar zijn.  De Amerikaanse glimlach toont alle tanden en wordt in de Russische cultuur als vulgair beschouwd; een soort paarden grijns. Nee, een glimlach wordt eerder gezien als een signaal van tederheid of een goede relatie. Het toont interpersoonlijke sympathie en is daarom natuurlijk en oprecht, iets waar we in de westerse samenleving mee pochen.

De eerste cultuurschok die een Rus ondergaat bij aankomst in een “glimlachend land”  is dat iedereen de hele tijd glimlacht.  Aan de ene kant lijkt dit prettig, beleefd en geeft al snel de indruk dat iedereen aardig, vriendelijk en oprecht is, maar daarna komt de ontgoocheling. De in onze ogen saaie, koude Rus realiseert zich dat westerlingen in staat zijn om te glimlachen terwijl ze de persoon haten of achter de rug om kwaad van hem spreken. Anders gezegd: hij realiseert zich dat westerlingen lijden aan hypocrisie, iets wat hem niet aan het lachen maakt. Een glimlach is voor hem het uitdrukken van een goed humeur en dat kan alleen oprecht zijn. Onbewust glimlacht de Rus alleen oprecht in bijzijn van plezierige mensen. Zijn glimlach moet een echte reden hebben en niet doen alsof. Een Russisch gezegde zegt hierover zelfs: “Lachen zonder reden is idiotie.”congres_BW

De reden om te glimlachen in de Russische cultuur moet transparant zijn en begrijpelijk voor de omgeving. Anders reageert de ander: ‘Wat valt er te lachen”?  Daarnaast is er bijna geen verschil tussen een lach en glimlach. Als je glimlacht in de ogen van een Rus of Russin kun je eerder lezen: “Zei ik iets grappigs? “ of:” Ik zie niet in wat er grappig is”. Het is ook niet gebruikelijk om te lachen naar iemand die in de problemen zit (wat die ook zijn)…  U begrijpt het: in veel situaties wordt er niet gelachen in Rusland, hoewel… Bij officiële gelegenheden zullen Russen meer dan normaal glimlachen, en dat is weer vreemd voor ons westerlingen.  Omdat juist in dit kader mensen zich verzamelen om iets positiefs en a priori zonder slechte bedoelingen.

Overblijfselen van het Sovjet-tijdperk.

r-politieHet is niet gebruikelijk dat schoolkinderen lachen op de gang. Volwassenen voeden hun kinderen op met: “niet dom lachen, wees serieus op school, de meester is er voor jou.” Een docent zegt tegen zijn leerlingen ‘nu werken, lachen kan later! “.  De eerste cultuurschok bij aankomst op een Russische luchthaven zijn douanebeambten en luchthavenpersoneel die koud en onvriendelijk lijken. In werkelijkheid doen ze gewoon hun werk, iets wat ze serieus nemen en niets grappig heeft.  Ze blijven serieus bij het uitvoeren van hun taak, net als een verkoper, help-desk medewerker of een andere beroepsgroep.

Vergeet niet dat het totalitaire communisme 70 jaren, zo’n 3-4 generaties lang de mentaliteit van het Russische volk bestuurde. Vandaag de dag ontkom je er niet aan de gedragsregels te eerbiedigen om een glimlach van Russisch personeel te ontfutselen. Sinds het ijzeren gordijn is gevallen en de Russen meer van de westerse cultuur te zien krijgen zijn ze zich meer bewust geworden van de culturele verschillen, maar een cultuur zit vol met gewoonten en gedachtegoed. En dat is iets wat niet in korte tijd verandert.

#lichaamstaal kenmerken en #interculturele verschillen
Bron: Anton Malafeev (Huffpost), Iosif Sternin
Iosif Sternin is professor in filologie aan de State University in Voronezh.
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Know what to observe in body language

The battle against terrorism can only be won if we can predict what’s going to happen and anticipate on indicators. In daily life we use observation skills, profiling or digital tools monitoring signs of deviant or suspect behavior as it comes to safety. But what about human skills to decipher body language when it comes to reveal the truth? 

Body language is the movement behind thoughts and as such respons of brain activity. Questioning a suspect without intimidation or stress allows better result as the body shows fluently when we control our speech or speak spontaneously. From gestures to facial expression or double thought, the body reacts immediately on a cognitive process, even if we don’t want to… 

When it comes to observe bodily movements it matters to know what to observe in the context of speech and exchange. Let’s take the example of Obama, emotionally touched while talking about expanding background checks on firearms purchases in the U.S. 

The picture shows a movement with the left hand to wipe tears. Emotionally touched by the danger of firearms since he is also father with young children the movement is open (using a left open hand) wiping tears away on the left side of the face, while the direction of the eyes reveal a glimpse of future events that might happen. The intervening hand shows us involvement and responsibility regarding the subject. 

© ISN – English training and education in bodily communication. 

© #gerard stokkink, # #body language, #bodily movements,#lichaamstaal

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Imiteren bij het verleiden


Verleiden en romantiek 

Kun je door middel van non-verbale signalen detecteren of een persoon zich tot iemand aangetrokken voelt of wordt verleid?  En als er al non-verbale signalen zijn verschillen die dan van iemand die vrijgezel is ten opzichte van zijn partner vergeleken met iemand die al langer een relatie heeft?


De eerste momenten van een verse relatie zijn bedwelmend. Jonge geliefden hebben een onverzadigbaar verlangen naar genegenheid en aandacht van hun partner. Hebben mensen in een relatie hebben de neiging om gebaren, houding, stemgebruik, ed. van hun partner te imiteren?

We noemen dit fenomeen synchroniseren of spiegelen, een automatisch proces wat onbewust gebeurt. De ontdekking van spiegelneuronen suggereert inderdaad aanwezigheid van een neurologisch mechanisme voor deze onbewuste imitatie. Als je bijvoorbeeld naast iemand zit die de hele tijd met zijn voeten of benen trilt, zul je geneigd zijn je eigen voeten meer te bewegen.

Onderzoekers van de Universiteit in Bretagne bestudeerden dit gedrag tijdens een speed-date sessie waarbij de interactie tussen heteroseksuele mannen met aantrekkelijke vrouwen onder de loep werd genomen. De vraag was of emoties en motivatie van invloed waren om iemand anders na te bootsen.

Vrouwen die vooraf gepolst waren over hun medewerking aan het experiment werden gevraagd hun gezicht om de 15 seconden aan te raken tijdens een speed date. Het imiteren van de gebaren liet niet lang op zich wachten. Al snel bleek dat de mannen aanzienlijk vaker het gezicht aanraakten tijdens de sessies. Wat het meest opviel was het glimlachen en het imiteren van een zachte stem waarbij de mate van verschillende non-verbale uitingen werden geassocieerd met de romantische interesse van een single persoon en of deze verschilde van partners, m.a.w. hoe een single reageerde t.o.v. iemand die al een relatie had. Ook andere non-verbale signalen werden bestudeerd, zoals knikken, (glim-)lachen, open lichaamshouding, intonatie van de stem, etc.

Mensen die een romantische sfeer opzoeken imiteren waarschijnlijk automatisch zonder zich hiervan bewust te zijn. Echter, de mensen die al een relatie hadden en zeiden veel van hun partner te houden imiteerden minder. Imiteren is dus ook een mechanisme om sociale afstand te creëren.

Ref: S.Farley, Journal of Nonverbal Behavior (2014) Nonverbal Reactions to an Attractive Strangers (Role of Mimicry in Communicating Preferred Social Distance)

#gerard stokkink,#lichaamstaal, #body language

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

lichaamscommunicatie van de vluchteling

Tijdens een lezing voor UAF, de stichting hoog opgeleide vluchtelingen, werd mij gevraagd verschillen tussen de westerse en oriëntaalse lichamelijke communicatie toe te lichten. Reden hiervoor was het vermoeden dat vluchtelingen uit het midden-oosten sneller werden afgewezen en het tijdens een sollicitatieprocedure moesten afleggen tegen een gelijkwaardig opgeleid persoon uit Nederland of elders uit Europa.

Een belangrijk verschil in lichaamstaal tussen de westerse en semitische culturen, waaronder dus ook de grote stroom vluchtelingen uit Syrië of Irak,  is van culturele aard en wordt bepaald door de manier van schrijven. In Arabische landen leert men van jongs af aan van rechts naar links te schrijven, in tegenstelling tot onze westerse manier links naar rechts. Dit heeft tot gevolg dat handelingen zoals het chronologisch gebaren en het oogkwadrant (omhoog, naar beneden, naar links en rechts) verschilt met onze westerse.

Niet alleen de schrijfrichting verschilt, ook gebaren en reacties van onder meer de ogen geven voor ons westerlingen signalen die tegenovergesteld zijn aan wat wij gewend zijn te zien en dus verwarrend. Iemand die in het Arabisch denkt en spreekt zal gebaren en oogreflexen hebben die bij ons westerlingen al snel het ‘gevoel’ geven dat er iets niet klopt.

Bewegingen die op verleden of toekomst wijzen en socio-affectieve, projectieve of figuratieve gebaren: de verschillen tussen deze reflexen komen in veel gevallen voort uit de cultuur waarin men is opgegroeid. Laten we een voorbeeld nemen voor de westerse: Als we van een reis thuiskomen en vrienden vertellen dat we eerst Parijs bezochten en vervolgens via Genève en Keulen terug naar huis reden, zullen we dit middels gebaren ondersteunen. Parijs -als eerste stop- plaatsen we vóór ons en zullen de tweede stop (Genève) rechts hiervan aanduiden. Keulen zal opvolgend rechts van Genève worden geplaatst. De chronologisch volgorde van links naar rechts is de westerse schrijfrichting. In de Arabische wereld is deze omgekeerd evenredig. Ieder mens drukt zich uit met gebaren die de gedachte ondersteunt. Zodra gebaren niet overeenkomen met ons verwachtingspatroon vermoeden we dat er iets niet klopt.

Bij de grote stroom vluchtelingen van vandaag de dag zullen we rekening moeten houden met de wijze waarop het lichaam en het denken is ingesteld. Een persoon uit Syrië of ander Arabisch sprekend land zal na verloop van tijd in het Nederlands gaan denken waarmee hij uiteindelijk veel reflexen ontwikkelt van de cultuur waarin hij leeft.

Maandag 7 november 2016  seminar lichaamstaal meer

Geplaatst in berichten, publicaties | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

mensenmassa’s veranderen soms in chaos

Een mensenmassa kan plotseling veranderen in chaos zodra kritieke dichtheid is bereikt.

Lopen is meer dan alleen de ene voet voor de ander zetten… 

mekkaDe bedevaart in Mekka wordt in januari ’06 en j.l. september (’15) opgeschrikt door een ramp. De mensenmassa die zich eerder als een enorme vloeiende stroom voortbeweegt verandert zonder aanwijsbare reden in chaos en onregelmatigheid. Vage redenen veranderen de vloeiende massa in een turbulent patroon wat honderden meters beslaat. Het fenomeen veroorzaakt vele honderden doden. We zien het ook op andere plaatsen gebeuren, zoals de ‘love-parade’ in Duisburg (’10).

InSchermafbeelding 2015-11-12 om 11.53.11 het dagelijks leven vertoont een mensenmassa opmerkelijke capaciteiten zoals bijv. zelfregulering. In de Kalverstraat verplaatsen mensen zich door de geboden ruimte te benutten ten opzichte van tegenliggers om twee stromen te vormen; ieder de helft van de straatbreedte. De menselijke stroom wordt collectief en zonder ingreep van buitenaf gereguleerd.Schermafbeelding 2015-11-12 om 11.53.30

Schermafbeelding 2015-11-12 om 11.53.41Welke gedragscodes liggen aan de basis van dit collectieve fenomeen? Zou men in de toekomst verplaatsingen van mensenmassa’s kunnen voorspellen om drama’s te voorkomen?  Om deze vragen te beantwoorden kun je naast empirisch onderzoek (waarbij de aantrekkingskracht van winkels, tegenstroom en obstakels)  gedragsmatige en culturele normen vaststellen. In Frankrijk en Nederland ontwijkt men in 80% de tegenliggers door naar rechts af te buigen, in 70% van de gevallen wanneer samen of in een kleine groep wordt gelopen.

Schermafbeelding 2015-11-12 om 11.53.55Je kunt je afvragen waar je op let als je in een mensenmassa loopt en hoe je je gedrag aanpast.  Veelal zoek je de ruimte op wanneer het zicht te klein wordt en zorg je voor een veilige marge met je voorgangers.Schermafbeelding 2015-11-12 om 11.53.49 Deze regulering zorgt ervoor dat je als voetganger niet passief bent. Je gedrag wordt je immers niet opgelegd. Je bent in staat het eigen gedrag aan te passen door waarneming, de cultuur en de mensen met wie je bent. Maar zodra de kritieke dichtheid per m2 is bereikt kan dit ook aanleiding zijn voor de angst die paniek en chaos veroorzaakt…

bron: mehdimoussaid.com/publications

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal voor Juristen

Workshop lichaamstaal Universiteit Utrecht (08-01-2014)

Woensdag 8 januari ’14 stond geheel in het teken van lichaamstaal. Aangezien de mens in staat is om op een non-verbale manier zijn boodschap over te brengen, is het van belang om te weten op welke aspecten wij hierbij moeten letten. Om deze reden was de heer Gérard Stokkink, expert op het gebied van lichaamstaal, bij ons te gast. De heer Stokkink verzorgde een inspirerende training waarin aan de hand van verscheidene voorbeelden duidelijk werd hoe wij met onze lichaamshouding, mimieken en gebaren boodschap overbrengen. Deze training liet ons zien dat naast een sterk verhaal de wijze waarop dit verhaal wordt overgebracht minstens net zo belangrijk is. Het was bijvoorbeeld leuk om te zien op welke manier culturele achtergronden een rol spelen bij de interpretatie van lichaamstaal. Voor de goede jurist was het handig om andere culturen beter te begrijpen, om te zien wat de rechter nu echt denk en om in te schatten hoe zeker de wederpartij van zijn zaak is. De heer Stokkink zorgde met verschillende opdrachten ervoor dat de hele zaal actief betrokken was. De bezoekers werden op deze manier gemotiveerd om het geleerde gelijk toe te passen.

In het tweede deel van de avond werd gepleit door twee leden van het pleitteam. Het publiek kreeg zo de kans om te zien wat voor invloed lichaamstaal op ons heeft en op welke aspecten wij moeten letten tijdens het pleiten.

Door: Pleitteam commissie

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Liegen: verbaal of non verbaal?

logo oct 2013De 7-38-55% -regel van Albert Méhrabian geeft vaak verwarring. Als mensen praten kunnen ze pauzes inlassen om na te denken, structuur aanbrengen in hun gedachtengang, en hoe ze hun boodschap willen overbrengen. Maar non verbaal kun je dit niet. Mensen kunnen van kinds af aan goed met woorden omgaan en zijn zich vaker meer bewust van wat ze zeggen dan van wat het lichaam doet…
Méhrabian’s stelling komt voort uit twee studies uit  ’67 en ’71 en had een heel ander doel dan veel mensen denken. Zijn eerste onderzoek was gericht op de impact van bepaalde woorden op emoties; de tweede studie gericht op het evalueren van het niveau van sympathie (naar aanleiding van een foto) en diens intonatie (stem).
Wat heeft lichaamstaal met liegen, en wat doet liegen met je lichaam en je brein?
Het is gemakkelijker om hetgeen we zeggen te controleren dan onze lichaamstaal te controleren.
DePaolo (1989) en meer recent Aldert Vrij (2000) leggen dit uit met behulp van 4 parameters :
1:  Er bestaan directe links tussen gedrag en emoties ( ieder mens herkent primaire emoties).
2:  De mens is al op jonge leeftijd zeer goed uitgerust om woorden te gebruiken bij het communiceren.
3:  We zijn ons meer bewust over wat we zeggen dan hetgeen we doen.
4:  Verbaal communiceren geeft mogelijkheid tot nadenken, pauzes nemen en structuur aanbrengen, iets wat non-verbaal gedrag niet kan.
Verbaal, paraverbaal (stem/toon/intonatie) en non-verbaal gedrag kun en màg je niet loskoppelen: beter is het om de verscheidenheid aan indicatoren te waarderen (Zurloni 2015) en alle drie binnen de context te gebruiken om bijvoorbeeld een leugen te ontdekken.
brein-wikEen leugen vraagt inspanning en is al met al geen gemakkelijke opdracht!
1: In tegenstelling tot een ‘eerlijk’ iemand vraagt een leugenaar zich vaker af of hij geloofwaardig is en heeft daarmee eerder de neiging om op zijn gedrag te letten en te controleren of hij serieus over komt.
 2: Een leugenaar zal zijn geloofwaardigheid nooit als vanzelfsprekend beschouwen en zal zich bewust bezighouden met de reacties van zijn gesprekspartner om te zien of zijn leugen geloofwaardig  overkomt.
3: Een leugenaar moet bijhouden wat hij heeft gezegd en daarbij dat hij een rol speelt.
4: Liegen verplicht om de waarheid te onderdrukken of op zijn minst te transformeren.
5: De waarheid vertellen is vaker een automatisch proces, terwijl de leugen een doelbewust proces is.
Ter illustratie gaf Aldert Vrij (St Yves, 2014) een leuk voorbeeld. Stel je twee mensen voor die in hetzelfde appartement beiden op een home-trainer fietsen. Ze fietsen met dezelfde snelheid maar hun apparaten staan  niet in dezelfde versnelling. De één heeft meer weerstand, maar welke?
Vraag hen eens om te accelereren! Degene met de grootste versnelling zal meer moeite hebben te versnellen daar zijn pedalen  langzamer gaan dan die van de ander. Alleen al de vraag geeft het verschil tussen de sportievelingen boven water te krijgen.  Zo werkt het ook voor het cognitieve proces wat een leugen produceert. Op het eerste gezicht heb je geen enkele aanwijzing dat iemand liegt, maar zodra je een dosis extra cognitieve taken toevoegt wordt de leugenproductie complexer.
We construeren onze gedachtengang volgens een mentaal logisch schema: chronologisch relateren we herinneringen vanuit het verleden naar de toekomst. Dus: meer dan iemand die de waarheid spreekt moet een leugenaar rekening houden met de manier waarop zijn (tijdelijke) schema is opgebouwd. Draai deze om en de leugenaar heeft geen grond meer om op te staan! Hij zal de grootste moeite hebben om zijn verhaal te construeren. Hoewel de hersenen veel kunnen kan het zich niet simultaan bezighouden met verschillende cognitieve taken en zal dus prioriteiten gaan stellen.
De leugen gebruikt veel verschillende bronnen en zal ertoe leiden dat wanneer je iemand een of meer taken toebedeelt je hem meer bagage geeft die het liegen moeilijker of zelfs krom maakt.
Tegenover een onverwachte vraag zal zo iemand een aantal mogelijke antwoorden geven.
1: Simpelweg de waarheid vertellen (het gemakkelijkst)
2: De vraag ontwijken of eromheen draaien.
3: Weigeren te antwoorden
4: Een antwoord verzinnen.
In een volgende post meer over het Pygmalion-effect (Rosenthal): de gevoels-, culturele- en persoonlijke filters die we in de communicatie toepassen als we leugens vermoeden.

-Benjamin Elissalde, enquêteur judiciaire spécialisé dans l’étude et la compréhension du comportement non-verbal, la psychologie du mensonge et les entrevues d’enquête.
-DePaolo, B.M., Lindsay, J., Malone, B., Muhlenbruck, L., Charlton, K., et Cooper, H., Cue to deception, Psychological Bulletin, 129 (1), p. 74­118, (2003)
-DePaolo, B.M. et Kirkendol. S.E., The motivational impairment effect in the communication of deception, in ed. Wuille. J.C., « Credibility assesment », pp. 51-71, (1989)
-Mehrabian, A., et Wiener, M., Decoding of inconsistent communications, Journal of Personality and Social Psychology, (1967)
-Mehrabian, A., et Ferris, S.R., Inference of Attitudes from Nonverbal Communication in Two Channels, Journal of Consulting Psychology, (1967)
-Sporer, S., et Scwandt, B., Paraverbal indicators od deception : a meta­ analytic synthesis, Apllied cognitive psychology, 20, p. 412­446, (2006)
-Sporer, S. L., et Schwandt, B., Moderators of nonverbal indicators of deception. Psychology, Public Policy, and Law, 13(1), p. 1­34, (2007)
-Vrij, A., Detecting Lies and Deceit. The psychology and the Implications for Professional Practice. England. Wiley, (2000)
-Vrij A., Fisher.R., Mann.S., et Leal. S., Detecting deception by manipulating to lie load, Trends in cognitive sciences, 10, pp. 141-142, (2006)
-Vrij, A., Detecting lies and deceit : Pitfalls and opportunities, ed. Chichester : Willey, (2008)
-Vrij, A., Nonverbal dominance versus verbal accuracy in lie detection : plea to change police practice. Criminal Justice and Behavior, 35(10), 1323­1336, (2008)
-Vrij, A., Mann, S., Fisher, R. et al., Increasing cognitive load to facilitate detection : the benefit of recalling an event in reverse order, Law and humain behavior, 32 (3), p. 253­265, (2008)
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Beveiliging en veiligheid

Bedrijfsveiligheid : de sleutel voor veiligheid ligt bij de mens!


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

De rol van de amygdala bij stress

Non Verbale Strategie:  de rol van de amygdala bij stress

Zodra je negatieve emoties voelt en boos, bang of overstuur raakt, slaat je brein op tilt om het lichaam te mobiliseren voor de dreiging van buitenaf. Alle defensie-systemen van het lichaam worden ingeschakeld om ofwel te vechten of te vluchten om de gevarenzone te ontwijken. De adrenaline pompt door je lichaam, spieren spannen zich en je bloeddruk, hartslag en bloedsuikerspiegel stijgen om je van extra energie te voorzien om de dreiging te overleven.

Tegenwoordig wordt een vecht of vlucht reactie zelden geactiveerd doordat fysieke bedreiging uitblijft. De meeste strijd speelt zich in het lichaam af en wordt veroorzaakt door negatieve herinneringen of  ervaringen uit het verleden, zoals een trauma (extern) of een conditionering uit de kindertijd (intern). Je lichaam doet hetzelfde: de respons is stress, veroorzaakt door de rijkelijk stromende hoeveelheid adrenaline die het hart rondpompt…

De stressreactie begint in de hersenen, om precies te zijn in de amandelvormige amygdala, onderdeel van ons limbisch systeem wat tussen de frontale kwab (cortex) en het reptiele brein ligt. Vanuit hier worden onze emoties gestuurd. Het is tevens de plek waar ons lange-termijn geheugen zich heeft genesteld alsook de plek waar negatieve ervaringen worden opgeslagen. Niet geheel onbelangrijk dus. De amygdala wordt wel eens een ‘rookmelder’ genoemd: zodra er problemen opduiken reageert zij alert door de hersenen te signaleren dat het lichaam moet worden gemobiliseerd om je te verdedigen.

In bovenstaand ietwat gespannen voorbeeld kunnen we ook de kenmerken van stress herkennen bij het analyseren van lichaamstaal. We voelen immers niet op ons gemak en het lichaam toont deze ‘fight, fly or freeze’ -modus onverhuld. We observeren gebaren, houding en zelfs kleine bewegingen die aangeven voor welke strategie we op dat moment onbewust hebben gekozen. De vechter [ ‘fight-modus’] zal zijn emoties met grote gebaren ondersteunen en zich laten gelden, terwijl iemand die zich aangevallen voelt de ‘freeze’-modus onbedoeld vertoont met ingehouden gebaren, sceptisch en argwanend als hij is. working of the brainTenslotte de wegloper [‘fly-modus’] die alles en iedereen wil ontwijken, zal meegaand en elastisch gebaren, ‘ja’ zeggen maar niets concreets doen.  Deze relationele strategieën zijn lichamelijke reacties op wat er in de hersenen afspeelt. Lichaamstaal in optima forma zou je zeggen…  maar niets is minder waar! Door de ander op diens gemak te stellen en te proberen een ‘win-win’-situatie te bereiken geeft veel meer profijt: het lichaam ontspant zich waardoor lichaamstaal veel makkelijker valt te ‘lezen’.

Kennis maken met innovatieve concepten over lichaamstaal?  Informatie

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal in Reclame-uitingen

Wat maakt een reclame-uiting goed, spannend, interessant of verwarrend?

Een Billboard van de ING in de Parijse métro gaf te denken… Is het de glimlach van de vrouw of de manier waarop ze kijkt?
ING-AWe gaan snel naar de theorie : wanneer gaan de ogen naar links als we in gedachten zijn? Juist…! Om je iets voor de geest te halen wat je je wilt herinneren.
Zodra je je iets voorstelt wat er nog niet is gaan de ogen naar rechts. Niet veel, maar toch…Het heeft allemaal met de westerse cultuur te maken, in andere culturen is het weer anders.
Bijgaand reclame-billboard van de ING met de tekst:   “ Vandaag heb ik het gedaan” vraagt dus om nader onderzoek.
Heeft deze mevrouw ‘het gedaan’ of gaat ze het nog doen?
Geplaatst in publicaties | 1 reactie

gezichtsexpressies en emoties

Leren om lichaamstaal te ontcijferen is meer dan een dagje studie. Veelal volgen mensen er een cursus voor die jaren kan duren. Lichaamstaal leren toepassen begint daarentegen pas wanneer we ons beginnen af te vragen wat je achter emoties waarneemt…

shameVoor mensen die geleerd hebben om emoties in het gezicht te bestuderen verloopt het proces telkens op dezelfde manier: men luistert naar wat de spreker zegt en kijkt naar diens gezicht om zich af te vragen of het gezicht balans vertoont tussen wat gezegd wordt en de getoonde emotie.  Aan de hand hiervan beoordeelt men vervolgens de congruentie tussen het woord en de getoonde emotie. Er moeten niet minder dan acht goed geïdentificeerde feitelijkheden worden aangetoond die de verhouding tussen de waargenomen emotie en het gesproken woord tegenspreken, ook al is de emotie volkomen oprecht, authentiek, en vertelt de persoon de waarheid perfect.

Een voorbeeld over waarom het observeren van een emotie vaak misleidend is en waarom we rekening moeten houden met de vele andere aspecten van lichaamstaal. Het is goed mogelijk om volledig authentiek te zijn en toch oprecht twee tegenstrijdige emoties te hebben. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je je verdrietig voelt terwijl je lacht omdat je graag ‘aardig’ wilt overkomen.  Zie je dan verdriet of een blij gezicht?  In feite zie je een gezicht waarop beiden te zien zijn.

Achtergrond: Gladde spieren doen er veel langer over doen om zich te ontspannen (triestheid) dan skeletspieren. Ons metabolisme heeft tijd nodig om verdriet in vreugde te veranderen: ze zijn beide waarneembaar voordat de één de ander wegdrukt. Als je in de zon zit te praten trek je een gespannen gezicht, zelfs als je goed gehumeurd bent en die spanning blijft er nog even zitten nadat je het gesprek in fel zonlicht beëindigt hebt.

Het is ook goed mogelijk dat je tijdens een gesprek aan iets anders denkt, wat vaker gebeurt dan we denken. De emotie op het gezicht heeft dan niets te maken met het interactieve moment. Dit fenomeen doet zich voor als we ons ergens zorgen over maken. Degene tegenover je zal zich afvragen wat de reden achter die spanning (afsluiting) is, want hij is er niet debet aan… Iemand die bang is om niet geloofd te worden omdat hij ongeloof leest op het gezicht van de ander kan emoties tonen die niet overeenkomen met wat hij zegt terwijl de ander ook emoties toont die niet verenigbaar zijn met wat hij zegt.

Een ‘waardig’ iemand zal dan al snel glimlachen en zal snel verschijnselen tonen van een authentieke glimlach. Zoals een verliezend topsporter glimlachend het podium verlaat, zo duidelijk is zijn ‘waardige’ glimlach om diens teleurstelling maar snel te vergeten. Hij is niet echt blij, maar zijn glimlach wel authentiek. Je vergist je snel als het TV-geluid uitstaat omdat elementaire gezichtsexpressies ons al snel op het verkeerde been kunnen zetten!

Decoderen van lichaamstaal

In deze context is het belangrijk om lichamelijke veranderingen tijdens het mentale proces tegelijkertijd te implementeren met de relationele context. Deze mag niet worden vergeten omdat de non verbale informatie niet mag worden beïnvloed door projectie.

Niet het leren observeren maar de techniek achter het observeren met aandacht en respect zijn nodig als je specialist op dit gebied wilt worden. Lichaamstaal is geen simpele ‘taal’ die je combineert wat er wordt gezegd. Niemand is ‘neutraal’ tijdens de interactie. Lichaamstaal heeft ook haar onafhankelijk leven naast de uitgesproken woorden. We denken en doen de hele dag, ook als we niets zeggen. Zelfs als we met iemand in gesprek zijn en ons tegelijkertijd zorgen maken over iets wat elders gebeurt. Het lezen van emoties is op zich interessant maar het belangrijkst blijft de onderlinge relatie, authenticiteit en inhoud van de onderlinge verstandhouding.

Gerard Stokkink – Expertise-Centrum voor Non Verbale Communicatie en Lichaamstaal

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

De eerste indruk en gezichtsuitdrukkingen

working of the brainElke ervaring die we opdoen laat een spoor in onze hersenen achter, en dus ook een herinnering. We zoeken in ons archief op het moment dat we iemand voor de eerste keer tegenkomen. Onbewust generaliseren en vergelijken we eerdere herinneringen. In minder dan 1/100.000 sec. hebben we al een indruk van een gezicht dat we nooit eerder hebben gezien en: of dit gezicht ons aanspreekt, competent is en vertrouwen geeft en zo meer… Dat besluit is niet exact, maar een voordeel is dat het razendsnel gebeurt. Een eerste indruk wordt zó snel gegenereerd dat ons verstand geen tijd heeft om deze reactie te beïnvloeden.

Schermafbeelding 2015-02-04 om 18.02.22Dicht bij-elkaar staande ogen en een samengetrokken gezicht worden ervaren als agressief terwijl een ontspannen gezicht wordt direct wordt geklasseerd als vertrouwenswaardig maar niet competent. Zodra onze rede zich ermee bemoeit worden deze initiële observaties zekerder van zichzelf, maar dit betekent niet dat ze minder waar zijn. Zelfs als je niet de intentie hebt om anderen te beoordelen op gezicht doen je hersenen het werk door niets anders te doen dan gezichten te classificeren in diverse specifieke categorieën. Dit proces gebeurt automatisch.

Wat gebeurt er in de hersenen bij deze -in onze ogen- zo moeiteloze gezichtsherkenning?De rechter hersenkwab scant gezichten in een fractie van een seconde en vergelijkt deze met eerdere beelden, zodat we iemand kunnen herkennen die we maar eenmaal eerder zijn tegengekomen of iemand die we al jaren niet meer hebben gezien! Dit alles echter onder één conditie: het gezicht van de persoon in kwestie moet kunnen worden geassocieerd met een emotie: des te sterker de emotie, des te gemakkelijker is de persoon te herkennen.

Schermafbeelding 2015-02-04 om 17.56.42Gezichtsexpressies danken we aan de activatie van de vele kleine spiertjes in het gezicht waarmee we alle mogelijke combinaties kunnen maken. Van alle combinaties zijn er slechts 3000 die werkelijk iets voor ons betekenen. Onze hersenen (her)kent ze allemaal!

bron: ARTE – ‘de kracht van het onderbewustzijn’

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Emoties bij de NOS…

Emoties:  we zijn het allemaal met elkaar eens wat ze zijn, totdat we ze moeten definiëren… (Joseph Ledoux)

Gebaren ondersteunen onze gedachten. Wie zegt dat gebaren je verraden en dat je beter zonder handen kunt praten heeft ofwel ervaring om dingen te verzwijgen, ofwel is bang dat hij ontmaskerd wordt.

De handen zijn als ‘tentakels van de hersenen’: ze geven directe informatie zonder dat we daarbij hoeven na te denken. Gebaren zien we iedereen maken, hoewel…sommige politici menen dat het beter is om met de handpalmen naar boven gericht hun betoog te ondersteunen.

Schermafbeelding 2015-01-30 om 18.45.37Ik herinner me de verkiezingsdebatten van 2010.  De NOS belde me in juni van dat jaar toen ik op doorreis naar Italië in Zwitserland de telefoon opnam met de vraag of ik naast Huub Stapel en andere commentatoren die avond in de studio wilde plaatsnemen om lichaamstaal van de heren politici van commentaar te voorzien…

De vraag was natuurlijk of ze geloofwaardig overkwamen, maar toen ik de opnames later bekeek werd me al snel duidelijk waarom er dat jaar zoveel zwevende kiezers waren. Wat was het dat zo opviel..?  Ach, het is best moeilijk om jezelf staand een houding te geven, maar ditmaal leek het alsof ze allemaal een ‘communicatie-training’ hadden gevolgd waarbij de les blijkbaar was: hou je handen goed in zicht en: liefst de handpalmen zichtbaar! …en zo geschiedde..!

Maar beste heren.. laat je niks aanpraten, blijf jezelf en doe wat je hart ingeeft als je aan het woord bent! Een goede communicatie is transparant, natuurlijk en helder. Laat  je lichaam spreken als je niks te verbergen hebt!

De ‘hacker’ die j.l. donderdag de NOS-studio binnenviel met een nep-pistool vertoonde geen  ‘dubbele’ emoties anders dan zijn eigen onzekerheid, gebaarde met de linkerhand en hield zijn plastic pistool in de rechter, naar beneden wijzend. Nee, geen agressie. Maar… wat is eigenlijk een emotie? Een emotie is een korte, snelle reactie die je kunt zien en observeren, en die zich focust op een precieze gebeurtenis. Emoties zijn vaak het resultaat van de interactie tussen subjectieve en objectieve factoren, geproduceerd door neurale en endocriene systemen.  Ze kunnen ons bijv. gevoelens van plezier en opwinding geven maar ook cognitieve processen genereren, fysiologische aanpassingen veroorzaken en waarneming en gedrag beïnvloeden.

Het onderscheid tussen de primaire (basis-emoties) en secundaire emoties (bijv. door de jaren opgebouwde rimpels) kan worden uitgebreid met ‘pure’ en samengestelde emoties (vb: combinatie van huilen en lachen), boven- en onderliggende emoties, verborgen en verwisselde emoties. Kortom: een emotie die niet is waar te nemen, bestaat simpelweg niet! We beleefden j.l. donderdag dus een emotievolle avond met als ondertiteling: ‘even geduld a.u.b.’

Gerard Stokkink is expert op het gebied van lichaamstaal en was als docent verbonden aan HvA/UvA en oprichter van Expertise-centrum Lichaamstaal (voorheen: Instituut Synergologie Nederland)


Arnold :  Woede, afkeer,moed,verlangen,wanhoop,angst,haat,hoop,liefde+verdriet in relatie tot actie
Frijda :  Verlangen, geluk, interesse, verbazing, verwondering, pijn.
Gris :   Woede en terreur, angst en vreugde.
Izard :  Belangstelling, Vreugde, Verrassing, verdriet (nood, angst), woede, walging, minachting, angst, schuld, schaamte, verlegenheid, vijandigheid tegenover zichzelf.
James :   Angst, verdriet, liefde, woede.
McDougall :  Irritatie, walging, opwinding, angst, onderwerping, ‘soft’-gevoel, instincten, relatie
Ekman :   Vreugde, walging, verdriet, boosheid, angst, verrassing.
Oatley et Johnson-Laird : Irritatie, walging, angst, geluk, verdriet
Panksepp :   Verwachtingen, angst, woede, paniek.
 Plutchik :  Aanvaarding, woede, anticipatie, walging, blijdschap, angst, verdriet, verrassing.
Tomkins :   Woede, rente, minachting, walging, angst, angst, vreugde, schaamte, verrassing.
Watson :   Angst, liefde,  overweldigende woede.
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Botox en lichaams-communicatie

Botox en lichaams-communicatie.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Botox en lichaams-communicatie

Botox- voor en na behandelingIn de VS en de laatste jaren meer en meer in Nederland wordt botox gebruikt om er jeugdiger uit te zien: rimpels verdwijnen door het verlammen van kleine spiersamentrekkingen waardoor de effecten van ouderdom lijken te verdwijnen, al of niet om een schoonheidsideaal na te streven. Het bekendste merk is Botox, maar er zijn andere merken op de markt. Er is echter veel voor te zeggen zo’n ingreep niet te laten doen…

Botox en lichaams-communicatie. Lichaamstaal is een belangrijk communicatie-kanaal wat ononderbroken aantoont wat er (al of niet bewust) in het hoofd omgaat. We ondersteunen onze woorden door bewegingen (lees: emoties) van het lichaam en gezicht. Gezichtsuitdrukkingen maken ontegenzeggelijk onderdeel uit van de communicatie zoals ook het lichaam dit doet: zoals wij in de westerse wereld de hand naar het borstbeen brengen om onszelf (de ‘ego’) aan te duiden, heeft elke beweging van- en door het lichaam een communicatieve functie.

Authenticiteit in gezichtsuitdrukkingen.

 Onderzoekers van de Universiteit van Wisconsin-Madison ontdekten dat vermindering van gezichtsuitdrukkingen bij vooral negatieve emoties, zoals woede, verdriet of bezorgdheid tot verwarring kan leiden, en in mindere mate bij positieve emoties. Niet verwonderlijk overigens…

Het gezicht bevat een fijn netwerk aan spiertjes die allen een specifieke functie hebben. Nadat een spiertje in het gezicht is behandeld met botox kan deze de natuurlijke reactie vanuit de hersenen grotendeels niet meer uiten, waarmee ook het vermogen de natuurlijke emotie van dat moment te uiten. Spontane uitdrukkingen van het gezicht zoals fronsen, de wenkbrauwen of de mondhoeken reageren dan niet meer op de gevoelde emotie.  imagesLichaamstaal en gezichtsexpressies zijn spontane reacties van het lichaam, ze zijn direct en nauwelijks te onderdrukken. Als je dit proces zou proberen te controleren of met botox te behandelen, wordt de natuurlijke communicatie van het lichaam verstoord. Zodra lichaamstaal en dus ook gezichtsexpressie niet in overeenstemming is met intentie, emotie of het gesproken woord spreken we van incongruentie.

facial musclesVan iemand die met botox in zijn/haar gezicht is behandeld kun je met recht zeggen dat hij een soort masker draagt. Hij/zij kan immers niet meer  -al of niet tijdelijk-  over de expressie beschikken die hem van nature zijn meegegeven. Neem bijvoorbeeld de rol van de wenkbrauwen wanneer deze zijn behandeld. Normaal gesproken bewegen deze onophoudelijk tijdens een gesprek om betrokkenheid uit te drukken of attentie te vragen.  Zo ook zijn, naast de handen, de mondhoeken, het voorhoofd (fronsen), de tong, lippen en de ogen een welkome bron van informatie die de ander duidelijk maakt wat we bedoelen. Dit proces verstoren is een aanslag op het communicatieve vermogen, ook al druk je je woordelijk goed uit. Het is -tenzij je de persoon vóór de behandeling niet kende- dan ook belangrijk je af vragen of je relatie er tegen bestand zal zijn:  je zult het met minder zichtbare spontane reacties, en daarmee minder transparante communicatie moeten doen…

Schermafbeelding 2014-12-20 om 12.07.47Gezichtsspieren zitten dichtbij de hersenen en reageren daardoor zeer snel op prikkels vanuit de hersenen. Als we de ander aankijken letten op alles wat er in het gezicht beweegt om de ander beter te begrijpen, maar vergeet daarbij niet dat ook het lichaam veel informatie verschaft… Het is ondoenlijk om controle uit te oefenen over alle lichaamsbewegingen (=communicatie). Het hele lichaam is sensorisch en staat in verbinding met de hersenen via het zenuwstelsel. Een fenomeen bijvoorbeeld is wanneer het zómaar ‘ergens’ op het lichaam kan gaan kriebelen als je in gesprek bent. Onuitgesproken gedachten en de plek waar het kriebelt zijn nauw met elkaar verbonden. Middels het zenuwstelsel is dit één van de meest transparante manieren waarop het lichaam zich uit. Maar daarover meer in een volgende post!

Meer :  bekende filmsterren  of nederlanders met plastische chirurgie.

Geplaatst in publicaties | 1 reactie

het uiten van verdriet d.m.v. wenskaarten

What can bereavement cards tell us about cultural differences in the expression of sympathy?

R1Sympathy towards the suffering is culture-dependent. People from “simpatico” cultures such as Brazil or Costa Rica are more likely to help people in need, as are people from economically poorer nations compared to wealthier counterparts. Now new research explores differences in how sympathy is expressed within two Western countries. Americans encourage sufferers to look for the light at the end of the tunnel, the study finds, while Germans are more comfortable gazing at its dark walls.

Birgit Koopmann-Holm and Jeanne Tsai began by looking at a mass representation of sympathy: the bereavement card. Their rating team analysed over 700 cards, finding that American ones used fewer negative words or images denoting death (e.g. shrivelled leaves), and a more upbeat message than their German equivalents.

Koopmann-Holm and Tsai suspected these differences would be because Americans are keener to avoid negative emotions. They surveyed US and German students, finding both experienced positive and negative emotions at a similar rate, but that the Americans wanted to avoid negative emotions such as fear, loneliness, or anger more than the German participants did.

Did this attitude affect bereavement card preference? It did. Participants were asked to choose one from several pairs of cards for a recently bereaved acquaintance. One card’s message was always positive (e.g. “let time heal your soul”) and the other negative (“A severe loss . . . take time to grieve”). Across the three trials, 72 per cent of Germans chose the negative card at least once, whereas only 37 per cent of Americans did; the Americans also rated the notion of giving such a negative card as significantly more discomforting. And critically, the more a participant wanted to avoid negative emotions, the more uncomfortable they were about the negative card.

R2So Americans avoid negative takes on bereavement because they would rather avoid negative emotions. Why? The researchers argue that “frontier values” originating in American pioneers portray overcoming adversity as a virtue, whereas wallowing in bad circumstances as more akin to a sin. Participants rated themselves on values such as success, intelligence, and ambition, and anti-frontier values such as protecting the environment. Those with a high frontier value score were keenest to avoid negative emotions.

The researchers suggest understanding these cultural differences helps us make sense of the contrasting positions of Sigmund Freud, an Austrian, and Aaron Beck, the American founder of CBT. Freud argued for the necessity of exploring negative emotions, whereas Beck’s focus is on mood repair. The new results may also aid our understanding of how these different types of treatments are received by people of different cultures – whether analysis is most suited to a Germanic temperament, for example. Lastly, the study speaks to the argument over whether the influential and recently revised American DSM-5 psychiatric manual should categorise bereavement-related depressive symptoms as pathological, with European doctors (and broadsheets) objecting that deep sadness can actually be healthy. As the poet Goethe wrote, epitomising the German sentiment: Let me pass the nights in tears / as long as I want to cry.

Journal of Personality and Social Psychology:  Koopmann-Holm, B., & Tsai, J. (2014).  Focusing on the Negative: Cultural Differences in Expressions of Sympathy.

(source: BPS Research Digest).

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

het nut van kennis in lichaamstaal

Schermafbeelding 2014-11-07 om 13.58.31Zoals het TV programma RTL-boulevard (6.11.14) meldde, wordt het belang van lichaamstaal in de Nederlandse rechtszaal nog niet onderkend als communicatie. Lichaamstaal wordt echter in andere landen en met name de VS en Canada al langer serieus gezien. Het lichaam liegt niet en geeft de tegenstrijdigheden weer die door woorden moeten camoufleren. Het doorgronden van lichamelijke reacties tijdens een verhoor geeft de ondervrager mogelijkheid om zijn vragen bij te stellen.


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

gezichtsexpressie en het Down Syndrome

Mensen met het syndroom van Down (DS) vertonen meer ongenuanceerde gezichtsexpressie t.o.v. vreemden in het dagelijks leven dan mensen zonder deze afwijking. Het gedrag is ook kenmerkend voor mensen met verworven schade aan de amygdala of mensen met verworven frontale kwab impairment. Deze ontwikkelingsstoornis in sociale benadering door een slechte herkenning van emoties of (als gevolg van abnormaal functionerende amygdala)  vlakke controle van eigen expressie (als gevolg van frontale kwab abnormaliteit) zoals mensen met asperger, kan hieraan ten grondslag liggen.

De resultaten van een onderzoek op basis van neuropsychologische taken (bron: sciencedirect.com) gesuggereerde een niet normale sociale benadering die het best verklaard werd door frontale kwab impairment en name slechte respons inhibitie. Een andere studie onderzocht de gezichtsuitdrukkingen bij uitingen van autistische, verstandelijk gehandicapte en normale kinderen met behulp van het Discriminative Movement Coding System.

De resultaten gaven aan dat de autistische kinderen meer platte- of neutrale expressie vertoonden dan verstandelijk gehandicapte kinderen. Bovendien toonden zij verschillende dubbelzinnige uitdrukkingen die niet door een van de andere kinderen werd weergegeven. Dit unieke patroon kan worden gerelateerd aan de problemen die autistische kinderen in delen beïnvloeden en de moeilijkheden die anderen ervaring lezen van hun affectieve signalen.

In het TV-fragment (Arena : NPS2 6/11/’14) spreekt een vrouw met het Down-syndroom over haar werk op school. In dit fragment zien we ‘vlakke’ of ontbrekende ondersteunende gezichtsexpressie die de gevoelde of onderliggende emotie niet (kunnen) weergeven. De ontwikkeling van de hippocampus, nodig bij de ontwikkeling en herkenning van emoties komt voornamelijk door vroege ontwikkelingsstoornissen.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lesje lichaamstaal voor rechters

Klik op de link om het artikel in Metro te lezen:


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Studiedag lichaamstaal

politie-stakenVanaf onze vroege jeugd zijn wij aangewezen op non verbale signalen om de wereld om ons heen te begrijpen. Naar mate we ouder worden vertrouwen we meer op wat we lezen of horen dan onze aangeboren gave om lichaamstaal in de communicatie te betrekken. Lichaamstaal geeft vaak de doorslag zodra het vertrouwen,  integriteit en geloofwaardigheid betreft. We willen zien wat er in de ander omgaat!  Lichaamstaal is geen gedrag maar een onbewust proces van emoties die het lichaam uit. In september begint de nieuwe cursus lichaamstaal.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal en de rol van de tong

Betekenis van tong-bewegingen in de communicatie.

Sommige gedachten worden geuit door de tong. De soms maar een milliseconde durende beweging van de tong toont de gedachte achter wat de spreker al of niet gaat zeggen. Er zijn verschillende bewegingen van de tong die ieder een eigen interpretatie hebben waarbij de richting van de tong van groot belang is.

Schermafbeelding 2014-04-18 om 16.39.15Zoals in praktisch elk interview wel te zien is (op de foto: Jan-Hein Kuijpers tijdens de uitzending van Pauw&Witteman op 14 april j.l) geeft de tong een aanwijzing. In het gesprek met de advocaat wordt de tong vliegensvlug naar buiten gestoken vóórdat  deze begint te spreken. Het fenomeen is vooral waar te nemen bij een moeilijke context. De reactie van het lichaam is sneller dan het formuleren van woorden en al waarneembaar vóórdat de spreker begint te praten. Het laat zien waar de spreker in gedachte mee bezig is.

Het verschil tussen gedrag en lichaamstaal zit hem in de manier waarop ons lichaam  gedachten weerspiegelt. We kunnen ons bewust zijn van ons gedrag en de manier waarop wij overkomen, maar zodra je je ‘gecontroleerd’ opstelt is dit voor de ander waarneembaar. Een goede spreker is daarom spontaan in zijn bewegingen en zijn lichaamstaal ondersteunt (al of niet bewust) zijn gedachten. Een ander fenomeen is hoe het lichaam omgaat met onderdrukte gedachten, maar daarover een andere keer meer.

Geplaatst in publicaties | Tags: , , | 1 reactie

(On)bewust waarnemen van lichaamstaal

Wat verstaan we onder lichaamstaal?

In de volksmond spreekt men al snel over de manier van uiting of hoe je je gedraagt. Veel mensen denken daarbij aan kleding, houding of hoe je op de ander overkomt, maar dit zijn vormen non verbale communicatie. Je kunt je gedrag natuurlijk aanpassen aan omstandigheden zoals je bijvoorbeeld bij een sollicitatiegesprek beleefd blijft en je gedraagt, maar lichaamstaal is toch iets anders dan al die bewuste aanpassingen van je eigen gedrag.

Lichaamstaal is niet (voor lang) bij te sturen. Zonder dat je het doorhebt geeft het lichaam al signalen waardoor je houding, je hand of gezicht iets laat zien waar je amper bij stil staat en iemand een signaal geeft, hoe subtiel ook zoals bijvoorbeeld bij het flirten.

Onopgemerkt maar waarneembaar toont een gebaar, je gezichtsexpressie of houding wat je denkt zonder dat je dit zelf doorhebt. Dat is maar goed ook omdat je zonder deze eigenschappen een groot deel van je communicatie mist die voor de ander nodig is je te kunnen begrijpen. Er is veel onderzoek gedaan door o.a. P. Ekman naar verborgen emoties op het gelaat maar lichaamstaal is veel meer dat dit alleen. Zoals het gezicht van een Aziaat voor ons minder emotie lijkt te tonen en de gebaren van een Italiaan expressiever zijn dan die van ons hebben deze culturele verschillen eenzelfde en universele achtergrond: de werking van de hersenen op het lichaam.

Dit onbewuste proces is voor iedereen herkenbaar zodra we er even bij stilstaan. Voorbeeld: Als we in een vreemde stad de weg vragen aan een voorbijganger en we zien deze achter zijn oor krabben, weten we dat we beter op zoek kunnen gaan naar iemand die een helder antwoord kan geven. Het lichaam werkt als woordenboek… de hand vertrekt naar een plaats op het lichaam zodra je tijdens het gesprek een gedachte onderdrukt. De plaats waar de hand op het lichaam heen gaat laat zien waar je op dat moment aan denkt. 

Ontdek de geheimen van lichaamstaal! Kom naar het open seminar op 9 mei a.s. in Amsterdam. Informatie

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

lichaamscommunicatie: de handen

Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.43.47 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.50.09 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.52.35 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.52.50 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.49.36 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.52.25 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.51.05 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.51.39 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.43.15 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.47.46 Schermafbeelding 2014-03-06 om 10.47.58

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Moedertaal en 2e taal: verschillende gebaren

synergologie®Various studies show on one hand, the involvement of gestures in speech production and, on the other, that the use of the mother tongue (native language) or a second language, involves different mental resources.

Ethological studies have therefore been made, from the observation of gesture production from two speakers – similar in many respects that will be specified – one having English as a mother tongue, the other French, both speaking the second language of the other party, the goal being to compare their gestures while using their native language (L1) and their second language (L2). Similarities were then highlighted and several observations were made: (1) gestures are not performed solely with the dominant hand, regardless of the language spoken; (2) while conversing using the second language, communicating with both hands seems to compensate for semantic deficits; 3) the nature of the emotions felt could unconsciously change the choice of how visibly hands are used in the communication space.

These three observations lead us to believe that the emotional dimension of communication, linked to consciousness and cognition may change the gestural production itself. The observation of the importance of emotions in the unconscious choice of the hands used while communicating, if strengthened by repeated observations, could be of major interest to the didactics of languages. It could allow them to observe when a student, speaking in a second language, acquires a real mastery of said language and how this dimension could become recognizable in its gestures. Those gestures could ultimately be an important indicator of the emotional state of the speaker.

Bron: Wetenschappelijke Revue Armand Collin – P.Turchet
Geplaatst in publicaties | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

het lichaam als woordenboek

Nieuws- en opinieblad van de Hogeschool Windesheim 30.5.13 jrg 21: Studenten niet aankijken en onderuitgezakt voor de klas zitten. Wat moet een docent nog meer níét doen op het gebied van non-verbale communicatie?

Geplaatst in berichten, publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal bij babies

Als een normale baby wordt je geboren met een natuurlijke gave: het begrijpen van non verbale communicatie. Het is onmiskenbaar onderdeel van het menselijk DNA.

Al direct na de geboorte vormt zich een band tussen de moeder en het kind die gebaseerd is op primaire behoeften zoals lichaamswarmte, voeding, en liefkozingen (peri-verbaal), stem (para-verbaal), geur van de moeder (infra-verbaal).  Deze non verbale signalen zorgen ervoor dat de baby de noodzakelijke respons krijgt om zich verder te ontwikkelen en zich veilig te voelen.

Moeders hebben onbewust de neiging hun baby met het hoofdje aan de linkerkant op de arm te nemen. Dicht bij het hart geeft dit een intiem gevoel en is de meest voorkomende manier om hun baby te liefkozen en dit is niet verwonderlijk: affectie tonen wij nu eenmaal meer met onze linker lichaams- en gezichtshelft dan met onze rechterkant. De eerste signalen van de pasgeborene die wijzen op herkenning van de moeder worden vaak al na enkele weken door de moeder waargenomen terwijl deze vorm van communicatie voor andere, niet primaire verzorgers zich pas later manifesteert. Diverse onderzoeken tonen aan dat de emotionele band met de moeder al vóór de geboorte een feit is, terwijl de band met de andere verzorger(s) nog moet worden geïnitieerd.

Dit wijst op de manier waarop de hersenen zich hebben ontwikkeld in de baarmoeder. Terwijl de rechter hersenhelft relatief actief is bij de geboorte wordt de linker hersenhelft pas actief na de geboorte door de indrukken die het krijgt. De rechter hersenhelft heeft o.m. als eigenschap dat het holistisch is. met spontaniteit, warmte en herkenning als kenmerk. De linker hersenhelft bestuurt de rechter helft van ons lichaam en heeft als eigenschappen de ratio en controle. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vaders een grote rol spelen in de opvoeding van hun kind om een evenwichtige ontwikkeling van de hersenen te bevorderen. Wat niet wil zeggen dat deze ontwikkeling zonder aanwezige vader niet plaats vind. Deze rol kan door willekeurig ander persoon worden overgenomen, anders dan de verzorgende moeder.

baby + stairAls vader merkte ik, wonend in een huis met veel trappen, dat mijn 7 maanden oude zoon graag de trap op wilde. Omdat de verhalen van jonge kinderen die verdronken in zwembaden ondanks het ‘altijd’ gesloten hekje juist die éne keer open stond bracht mij nachtmerries.

Mijn eerste stap was het installeren van een traphekje, maar omdat ik veel van de trap gebruik maakte was mijn overal-door-het-huis-rondkruipende kleine daar waar hij niet diende te zijn. Daarop besloot ik hem zijn gang te laten gaan door achter hem te gaan staan zodra hij begon aan de -voor hem- ‘grote uitdaging’. Hij zou en moest de trap beklimmen en moet hebben doorgehad dat hij dit niet mocht, althans waren mijn gedachten. Vanaf dat moment besloot ik hem zijn gang te laten gaan maar bleef achter hem staan op hem op te vangen zodra hij een misstap beging en viel. Door altijd aanwezig te zijn en hem op te vangen zodra het mis ging leerde hij voelen wanneer hij de controle verloor.  Het oefenen en leren van de gemaakte fouten resulteerde in een kleine jongen van 1 jaar die voortaan alleen de steile trappen in onze oude Amsterdamse woning op- en af kon komen en tot op de dag van vandaag nooit meer een misstap heeft gemaakt, hoewel ik mij tegenwoordig afvraag waarom hij per-sé met enorme snelheid de trap op of af rent …

Met dit voorbeeld wil ik niet zeggen dat het stimuleren van de linker hersenhelft of de fijne motoriek een taak is voor alleen vaders. Het is een feit dat de affectieve ontwikkeling van het kind al in een eerder stadium begon en zijn motoriek zich nog moet ontwikkelen.

baby hits bellyWanneer de baby wat groter is ontdekt steeds meer van zijn eigen lichaam en de wereld om hem heen. Het slaat op zijn buikje, krijsend van plezier of probeert zijn voeten in de mond te steken. De buik is een gebied waarop hij genoegelijk met zijn handje klopt wanneer hij voldaan is in materiële of emotionele behoeften.  Deze gebaren bij de baby maken wij later als volwassenen ook, maar doet dit net zo automatisch en zonder erbij na te denken als een pasgeborene, niet bewust van de boodschap die het lichaam daarmee ‘zegt’. Gebaren zij geen beweging die ons verraden; ze geven slecht weer wat de gedachte erachter is. Ons lichaam toont constant signalen die spreken en kunnen worden gelezen als een woordenboek.

Overal zie je mensen gebaren maken of een hand naar een plek naar het hoofd, de borst of de arm etc. brengen. Maar niet alleen gebaren, ook de plek waar de hand heen gaat geeft aan waaraan iemand denkt. De impuls die de hersenen doorgegeven naar een specifieke plek op het lichaam is een zeer waardevolle aanwijzing en wij herkennen dit als zijnde ‘lichaamstaal’. Maar niet alleen de handen, ook onze houding, gezichtsexpressie, gebaren en de getoonde emotie (lees: ‘beweging: latijn voor ‘émovéré’) zijn vormen van lichaamstaal met alle een specifieke indicatie over wat er in ons hoofd omgaat.

Het is dan ook jammer dat tot op de dag van vandaag lichaamstaal wordt verward met gedrag en lichaamstaal met non verbale communicatie doordat de verschillen niet worden onderkend. Het verschil tussen bewuste aanpassing van gedrag en lichaamstaal zijn net zo groot als manipuleren en spontaniteit. En al zou je denken dat je bewust bent van je lichaamstaal dan toont je gedrag altijd tekenen van controle die de spontaniteit onderdrukken. Goede communicatie is spontaan en ongekunsteld. Zoals de directe boodschappen van een baby duidelijk weergeven wat er in hem omgaat groeien leren we door de jaren heen ons te focussen op verbale boodschappen terwijl we steeds minder gebruik maken van de gave die ons is gegeven.

©Gerard Stokkink , docent Expertisecentrum voor Lichaamstaal
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen


“Empathie van koning tijdens zijn eerste troonrede”


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen


liar_faceKun je aan iemands gezicht zien of hij liegt of in staat om de leugen te ontdekken door te kijken naar aanwijzingen die de persoon onbewust verraadt, zoals bijvoorbeeld micro-expressies (bijv. minachting), een handgebaar of het wegdraaien van de blik ? Ondanks de klassieke veronderstelling dat leugenaars een Pinocchio-neus krijgen die blijft groeien als hij anderen bedriegt is het duidelijk dat we niemand mogen beschuldigen van misleiding door alleen naar gelaatstrekken te kijken. Ik denk dat iedereen mij voor gek zal verklaren als ik met een lijstje of grafiek kwam waaraan je de leugen kunt herkennen. Als iemand je vraagt wie liegt of bedriegt dan zul je waarschijnlijk met je vinger wijzen naar de persoon die je niet bevalt (door diens uiterlijk, houding, geaardheid of slechte ervaring met de persoon) of iemand die het niet met je eens is. Zelfs als de persoon ons niet misleidt staan we in een verdedigingsmodus en nemen we aan dat hij ons voorliegt. Aan de andere kant vragen we ons af en willen zelfs niet geloven dat iemand die we goed kennen ons heeft misleid of bedrogen. Onze persoonlijke vooroordelen werken als een emotionele blinddoek in het dagelijks leven. truth_lieHoewel het essentieel is om te overleven en onze hersenen hun best doen is zelfbedrog iets wat we dagelijks tegenkomen doordat we feitelijke aanwijzingen negeren. De reden waarom we ze bewust negeren is omdat ze ons ontmoedigen en hopeloos doen voelen. Gedragsmatige, cognitieve en biologische beperkingen zijn de grootste barrières om de waarheid te kunnen zien. We zijn gemakkelijk te overtuigen om iets te geloven omdat we gewoon niet verder willen gaan dan onze grenzen om naar de feiten te zoeken.

Liegen is heel gebruikelijk en een wijdverbreide eigenschap in de menselijke en dierlijke wereld, maar het opsporen leugens en leugenaars is niet simpel. Wetenschappelijk onderzoek bewijst dat de eerste poging om een leugenaar te ontmaskeren slechts een kwestie van geluk is. Rond de 50% of iets meer … Vrouwen zijn van nature intuïtiever dan mannen en daardoor makkelijker in staat leugens of leugenaars te ontmaskeren, maar mannen kunnen dit ook. lair Advocaten, onderzoekers, veiligheidspersoneel, inlichtingendiensten, ondervragers en politiemensen, allen moeten het opsporen van leugens beheersen omdat het van groot belang kan zijn in het leven van veel mensen en misschien wel hun eigen leven. Het is echter verraderlijk indien ze worden opgeleid om leugenaars op basis van gezichts- of uiterlijke kenmerken te vangen. Er bestaan talloze opleidingen over leugendetectie die nergens op slaan en ook nergens op gebaseerd zijn. Na het bekijken van deze video kun je de mythe over ‘specialisten’ in leugendetectie misschien beter begrijpen.

image middelagesVeel onderzoekers en deskundigen werken hard om verschillende modellen in het identificeren van duidelijke of subtiele signalen van misleiding – verbaal of non-verbaal- te ontwikkelen. Je kunt een leugen inderdaad soms aan één enkele aanwijzing identificeren, maar gedwongen bekentenissen afdwingen is de grootste fout en zelfs een misdaad op zichzelf. Je kunt je niet voorstellen hoeveel onschuldigen zijn bestraft voor misdaden die ze nooit hebben begaan.

pinokkio noseZeker, er zijn twee categorieën leugenaars. De eerste zijn slechte leugenaars, de tweede zijn goede of ‘witte’ leugenaars. Slechte leugenaars zijn onervaren  in het overtuigen van anderen en dat wat ze zeggen is gemakkelijk te vangen door discrepantie en onbewuste schuldgevoelens door angst.  Slechts één of enkele voor de hand liggende non-verbale en/of verbale aanwijzingen legt deze gemakkelijk bloot. Aan de andere kant geven ‘witte’ leugenaars subtiele aanwijzingen, die grotendeels genegeerd blijven voor de meeste van ons, wat hen meester maakt van de oplichting, fraude of vervalsing van de waarheid. Gezien de complexiteit en dynamiek van het gedrag en de menselijke hersenen is detectie van de leugen moeilijk, maar niet onmogelijk!  Een sterk geloof in de waarheid en het vermogen om in de waarheid te geloven geeft ons allemaal immuniteit tegen liegen en leugenaars. Hoe zit het met het vertellen van de waarheid? Het is best moeilijk de waarheid te vertellen en erin te blijven geloven in een tijd zoals nu die doorspekt is van leugens en bedrog, een epidemie waarin we onszelf gevangen voelen tussen leugenaars en bedriegers.

largeZit er ook een leugenaar in jou verborgen? Het verhaal uit de bijbel over het bekogelen van een overspelige vrouw om haar te straffen kennen we allemaal: “Wie zonder zonden is werpe de eerste steen”. Iedereen realiseert zich deze gemeenschappelijke psycho-biologische eigenschap. Camouflage, verdraaiingen of afleidings-maneuvres zijn overlevingsmechanismen die we allemaal bij tijd en wijle kennen en hanteren. De waarheid is dat wij allemaal, op één of ander moment en van jongs af aan om verschillende redenen liegen. We kunnen anderen hiervoor de schuld niet geven maar we kunnen ze wel vangen, zoals experts of de leugendetector doen. Er zijn vele oude, traditionele en moderne methoden om misleiding te ontdekken maar we zouden alles moeten combineren om de waarheid te vinden. Vroeg of laat komt de waarheid boven en zal de leugenaar bekennen of de prijs betalen voor zijn/haar misleiding, zoals de golven het zandkasteel op het strand uiteindelijk zal doen verdwijnen.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

de ‘taal’ van de tong in lichaamstaal

Grote mensen zijn soms als kleine kinderen…

Het gebruik van de tong in de communicatie wordt zelden bewust opgemerkt. Toch geeft de tong wel degelijk aanwijzingen hoe gesprekspartners tegenover elkaar staan tijdens een debat of samenzijn. In dit voorbeeld kunnen we zien hoe Eva Jinek kort naar voren buigt om haar vraag/verweer/standpunt te verduidelijken en…steekt haar tong uit naar Wilders!

De reactie van Wilders: “ik begrijp dat u dit geen prettig middel vind” zien we haar lichaamshouding veranderen terwijl de woorden : “ik heb niet gezegd dat ik het geen prettig middel vind… ik ben gewoon nieuwsgierig waarom u dit gebruikt”. Het lichaam komt naar voren (betrokkenheid in de communicatie) en zien we Eva Jinek, eenmaal terug in haar stoel de tong uitsteken naar Wilders. Haar hoofd daarbij omhoog ten teken dat zij de woordspeling van Wilders heeft doorzien en hem hierop aanspreekt. (TV-beelden NOS). Een statement gaat vaak gepaard met beweging van de tong waarbij de richting van verplaatsing een connotatie geeft .

Het zit ons in de genen: zodra we de ander terechtwijzen toont onze hoofdhouding een vorm van hiërarchie, onbewust door het lichaam geuit. Lichaamstaal geeft weer wat we denken. Beweging=emotie. Gedachten kun je verwoorden, maar emoties die je niet uitspreekt worden altijd ergens door het lichaam vertaald. Zodra Wilders suggereert dat Jinek ‘het geen prettig middel vind’ (sprekend over de provocerende cartoons van Wilders in de media, red.) toont het lichaam de onbewust geuite reactie. Deze reactie wordt wel door ons gezien, doch zelden bewust opgemerkt.

Aan het einde van dit fragment is ook de tong van Wilders nog even te zien. Om zijn gedachtengang helder te verwoorden sluit hij zich even af van de interviewster door naar beneden te kijken. Wilders zondert zich een fractie van een seconde af om zich te concentreren op zijn antwoord op de terechtwijzing door Eva. De ogen slaan neer (introspectie) en de tong wordt kort (links) uitgestoken.

De hersenen bepalen de beweging van de tong van Wilders. Omdat we ons niet bewust zijn met welk oog we de ander aankijken als we in gesprek zijn zien we wel het verschil tussen opponenten of een band. Het linkeroog zoekt de ander op, terwijl het rechteroog de ander op afstand plaatst.
Het hoofd kan op drie manieren op zijn as worden bewogen. Omhoog of naar beneden (‘Ja’) noemen we de sagittale as (hiërarchische as). De roterende as (‘Nee’-schudden) de as van de hersenhelft die de informatie als eerste opneemt: analytisch of verbintenis zoekend.Tenslotte de laterale as: de as van empathie of opstandigheid. Oefening: Probeer iemand aan te kijken met je linker-, en daarna het rechteroog. Ervaar het verschil, en vraag de ander hoe dit bij hem/haar overkomt. De combinatie van de drie verschillende assen gebeurt in allerlei verschillende situaties. Deze 27 verschillende hoofdhoudingen hebben ieder een eigen interpretatie.

© Gérard Stokkink


Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

onderschat lichaamstaal niet

shapeimage_3Lichaamstaal en gedrag worden nogal eens door elkaar gehaald. Je kunt je gedrag bewust veranderen en zelfs sturen, maar het lichaam geeft veel meer signalen af waarvan je je niet bewust (kunt) zijn. Lichaamstaal is een van de vijf vormen van non verbale communicatie zoals stemgebruik, het aantrekken van een kostuum of het opdoen van een parfum ook non verbale communicatie is.

KOP:SynergoLichaamstaal toont de emotie die je op dat moment voelt. Deze wordt door de ander waargenomen en toont een boodschap waarvan je je lang niet altijd bewust van bent. En dat is maar goed ook! Of je nou open of gesloten staat voor een gesprek, wat je denkt of juist niet wilt zeggen: het wordt door de ander opgemerkt en deze reageert erop! Een beetje kennis van synergologie help je al snel een beeld te krijgen wàt je (gespreks-)partner bedoelt, denkt of lang niet altijd hardop zegt…het lichaam is als een woordenboek!

3Gebaren ondersteunen de woorden die we uitspreken, maar zodra we dingen verzwijgen tonen we gebaren en bewegingen die aantonen wat we niet hardop zeggen. Het lichaam heeft niet geleerd te liegen en toont de emotie ‘achter’ ons denken!  Synergologie is een all-round studie over lichaamstaal en een observatie-techniek om o.m. de bewegingen van de handen te begrijpen. De handen geven nauwkeurige informatie over onze gedachten, waarbij de hand exact weergeeft waaraan wij denken. Het bekende spreekwoord “De handen zijn de tentakels van de hersenen” doet dit eer aan.

Schermafbeelding 2012-04-05 om 15.58.17Synergologie maakt gebruik van de moderne neurowetenschappen en laat tot in detail zien hoe gedachten hun weg vinden naar -en op- het lichaam. De methode werd eind jaren ’90 in Frankrijk ontwikkeld als hulpmiddel in de communicatie. Aannames en bevindingen werden op wetenschappelijke wijze getoetst en in categorieën ingedeeld waarbij cultuurverschil en context van algemeen tot in detail werden gerangschikt en onderverdeeld op basis van emotionele criteria.

Instituut Synergologie Nederland is dit jaar begonnen de methodiek aan te bieden aan het bedrijfsleven en non-profit organisaties door middel van trainingen en workshops. Deze geven helder uitleg over lichaamstaal in het algemeen en gaat dieper in op de ‘verzwegen’ boodschap die de belangrijkste schakel vormt om transparante communicatie te verkrijgen.

Gerard Stokkink is synergoloog en doceert lichaamstaal aan de HvA.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

gebaren en lichaamstaal

TysonLichaamstaal is een uiting van onze emoties die meer zegt dan woorden alleen kunnen uitdrukken. Je kunt zwijgen of zelfs liegen, maar je lichaam kan dat niet!

Als we alleen zijn en ergens aan denken kunnen we muisstil zitten. We beginnen pas te bewegen als we met iemand praten. We spreken dus over gebaren die we onbewust maken die ons helpen om woorden te vinden. In elk geval vertalen ze wat we denken. Dit gebeurt in elke cultuur en daarmee kun je lichaamstaal universeel noemen. Japanners maken bijvoorbeeld kleine gebaren vergeleken met Italianen, maar ze maken ze!

F.StarrWe kunnen drie soorten gebaren onderscheiden die bewust of onbewust worden gemaakt: 1:  bewuste gebaren: vb. als we iemand een hand geven, of op straat een taxi roepen. 2:  half-bewuste gebaren: vb. als we onbewust de armen over elkaar slaan  kunnen we ons bewust worden van deze handeling. 3: onbewuste gebaren: vb. we ‘krabben’ ons op een bepaalde plek op het lichaam omdat het ergens zonder aanwijsbare reden kriebelt.

schermafbeelding-2011-02-01-om-20-57-00-filteredSommige gebaren vertellen meer dan woorden.Voorbeelden van gebaren die je regelmatig ziet als je met iemand in gesprek bent zijn bijvoorbeeld: Krabben aan de neus of het voorhoofd. Niet dat de persoon is gebeten door een mug, maar kan zich ongemakkelijk voelen over het onderwerp van gesprek. Soms kan het krabben onder de neus zelfs beduiden dat de ander je niet gelooft! Vb: Na een maaltijd zeg je tegen de gastheer dat je het lekker vond, maar in werkelijkheid vond je het niet te eten! Dit kun je verbaal uitdrukken door te overdrijven (!), maar als je beleefd antwoord klinkt je antwoord geloofwaardig waarbij je hand de ‘verlichtende’ redder is die richting het lichaam of je hoofd gaat. Talloze kleine bewegingen geven een indicatie wat er in ons omgaat. Als we liegen verbergen we onbewust de handen of zien we deze onder tafel verdwijnen om aan de knie te krabben.

cortex pictureWe knipperen met de ogen bij het verwerken van informatie of zien een vinger op de lippen rusten als we ons inhouden om iemand tegen te spreken. Als we naar details kijken zien we bijv. dat zodra een vinger op de bovenlip rust, dit een andere betekenis krijgt dan een vinger op de onderlip. Probeer het maar eens om te ‘voelen’ wat er in je omgaat… Onze hersenen ‘herkennen’ de lichaamstaal van de ander en op natuurlijke wijze kunnen we deze begrijpen. Maar om lichaamstaal te interpreteren komt empirische kennis goed van pas.

Gerard Stokkink, docent bij het Expertisecentrum voor Lichaamstaal Nederland.

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Beveiligd: Chinese body language?

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Tags: , , , , , , , | Voer je wachtwoord in om reacties te bekijken.

Wat is een goede leugenaar?

Wat maakt de goede leugenaar?

Het vertellen van een leugen wordt meestal geassocieerd met twee verschillende emoties: schuldgevoel en angst. Een leugenaar zou zich schuldig voelen of bang niet geloofd te worden. Goede leugenaars zorg er echter voor dat ze zich gedragen in overeenstemming met wat anderen denken over het gedrag van waarheid-vertellers om te voorkomen dat men ze aanziet voor een leugenaar.

Goede leugenaars ervaren geen sterke gevoelens van schuld en angst. Bijvoorbeeld manipulators zoals mensen met een hoge machiavellisme of sociale handigheid.  Voor hen is liegen een normale en aanvaardbare manier om hun doel te bereiken. Interpersoonlijk zijn manipulatoren sluw, vaak zelfs zeer intelligent!  Ze zullen niemand anders misbruiken in de wraak bij hun slachtoffer en niet vals spelen als ze daarbij gepakt worden. In gesprekken hebben ze de neiging te domineren en lijken ontspannen, zijn getalenteerd en vol vertrouwen. Ze zijn vaak meer geliefd dan mensen met weinig manipulatieve vaardigheden.

Angst en liegen

Angst hangt af van hoe goed de leugenaar denkt dat hij of zij is in liegen. Een leugenaar voelt zich niet schuldig als hij of zij van mening is dat de leugen moreel gerechtvaardigd is. Noch zal een leugenaar zich schuldig voelen als hij gelooft dat het legitiem is om te liegen. Een leugenaar zal zich ook minder schuldig voelen als hij denkt dat de negatieve gevolgen niet ernstig zijn voor de persoon die hij dupeert. Minder intelligente mensen vinden het moeilijker om te liegen. Vooral verbaal bekwame mensen, zoals manipulators en acteurs, is het makkelijker om te liegen. Wanneer een leugenaar negatieve feedback krijgt, verbaal of non-verbaal, zal een leugenaar zijn (evt.) ongeloofwaardige gedrag aanpassen om die vermoedens te verminderen.

Strategieën bij het liegen

Vertellers van de waarheid hebben een andere strategie dan leugenaars. De meest voorkomende verbale strategie bij waarheid-vertellers is het vertellen van het ‘echte’ verhaal. Goede leugenaars weten dat en zijn eerder geneigd om hun leugen een draai te geven, gebaseerd op eigen ervaringen aangedikt met kritieke details. Deze eigenschappen zijn inherent aan de persoonlijkheid en het acteurstalent van de leugenaar.

Het decoderen en correct interpreteren van subtiele non-verbale signalen bij de gesprekspartner is een bijzonder nuttige vaardigheid die we kunnen aanleren met hulp van de methodiek binnen synergologie® om authenticiteit van controle te onderscheiden.

Research o.a: Zuckerman, DePaulo, & Rosenthal. Ekman, Kashy, Kirkendol, Wyer & Epstein, Malone, A.Vrij, Bull, Mann, Granhag, Strömwall, Jonsson. 
Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Beveiligd: de asymmetrie van het gezicht

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Voer je wachtwoord in om reacties te bekijken.

Lichaamstaal verduidelijkt de communicatie

Gezichtsuitdrukkingen en intonatie spelen een grote rol bij communicatie. Je weet erdoor beter wat je gesprekspartner bedoelt en wanneer hij klaar is met spreken. Het promotieonderzoek van Pashiera Barkhuysen kan leiden tot oplossingen voor communicatieproblemen tussen mensen, maar ook tussen mens en computer.

Gezichtsuitdrukkingen en intonatie spelen een grote rol bij communicatie. Je weet erdoor beter wat je gesprekspartner bedoelt en wanneer hij klaar is met spreken. Het promotieonderzoek van Pashiera Barkhuysen kan leiden tot oplossingen voor communicatieproblemen tussen mensen, maar ook tussen mens en computer.
Mensen kunnen elkaar beter begrijpen als ze tijdens een gesprek de spreker niet alleen kunnen horen maar ook kunnen zien. Het is niet alleen belangrijk wát mensen zeggen, maar ook hoe ze het zeggen. Specifieke vormen van lichaamstaal zoals gezichtsuitdrukkingen kunnen communicatie vergemakkelijken. Dat stelt Pashiera Barkhuysen, die op 3 oktober promoveert aan de Universiteit van Tilburg.

Dat een tekst meer is dan een serie woorden merk je als je een verhaal voorleest. Bepaalde woorden krijgen extra nadruk. Je gebruikt niet alleen je stem om het verhaal eng te maken, je gaat er ook eng bij kijken. Bij voorlezen doe je dat bewust. Maar als je met iemand spreekt, gebeurt dat vaak onbewust. Om informatie beter over te brengen, vervullen gezichtsuitdrukkingen en intonatie, oftewel prosodie, een belangrijke rol. En door prosodie doelgericht te gebruiken, kunnen mensen hun communicatievaardigheden verbeteren.

Tsjechische proefpersonen Barkhuysen onderzocht het effect van prosodie bij proefpersonen op een aantal manieren: hoe zij op elkaar reageren als ze communicatieproblemen hebben, hoe ze elkaar duidelijk maken wanneer ze klaar zijn met spreken en hoe ze emoties tonen als ze praten en luisteren. Tsjechische proefpersonen kregen videoclips aangeboden met Nederlandse zinnen als: ‘God, ik voel me geweldig!’ of: ‘Ik wil slapen en nooit meer wakker worden.’ Sommigen kregen zowel beeld als geluid aangeboden, anderen alleen geluid of alleen beeld. De Tsjechen konden in alle gevallen op grond van prosodie aangeven of de zin positief of negatief geladen was hoewel ze de tekst dus niet verstonden. In andere onderzoeken konden Nederlandse proefpersonen aangeven wanneer de spreker in een filmfragment klaar was met praten en of er communicatieproblemen waren.

Onderzoek naar prosodie geeft inzicht in interacties tussen sprekers en luisteraars. Het verklaart ook bepaalde communicatieproblemen. Sommige mensen worden bijvoorbeeld vaak onderbroken als ze spreken. Een oplossing daarvoor is de intonatie aan te passen en met gezichtsuitdrukkingen aan te geven wanneer je klaar bent. Verder onderzoek kan ook relevant zijn voor het ontwikkelen van technieken bijvoorbeeld voor spraakcomputers of reisplanners.

Pashiera Barkhuysen – Audiovisual prosody in interaction – Universiteit van Tilburg

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

De ‘Taal’ van de handen

Bewegingen van de handen op -of naar- het lichaam zijn net als gezichtsuitdrukkingen onbewuste uitingen van het lichaam die aantonen wat je gesprekspartner werkelijk bedoelt. Niet voor niets krijgen politici en ander publieke sprekers training om deze handelingen zoveel mogelijk te controleren. Maar of je nu wilt of niet, ook bij doorgewinterde sprekers sijpelt er informatie door die niet te controleren is.

De betekenis van de hand die je gebruikt om je ergens te ‘krabben’  is net als de plek waar de hand naar toe gaat oncontroleerbaar en veelzeggend.

De handen zijn als tentakels van de hersenen en spelen een belangrijke rol in het begrijpen van lichaamstaal. Deze bewegingen van het lichaam worden gestuurd door het reptiele brein en leiden een ‘eigen’ leven. Als het ergens jeukt komt de hand immers tussenbeide om te krabben. Dit gebeurt automatisch. Het kriebelt exact op de plek die door de hersenen wordt getriggerd. Waarom en hoe dit gebeurt is een samenhang van de onderdrukte emotie of een niet uitgesproken gedachte.

De exacte plaats van de jeuk geeft aanwijzing waar we op dat moment aan denken. Telkens als de hand naar een plek op het lichaam vertrekt duidt dit op een niet uitgesproken gedachte. Een reis door de neurobiologie leert ons dat elke beweging en elk gevoel in ons lichaam een respons van de hersenen zijn. Het lichaam beweegt niet zonder reden en reageert op impulsen die vanuit de hersenen naar een specifieke plek worden gestuurd.  In de analyse van auto-contact is een heldere lexicon van het lichaam onontbeerlijk.

Of wij nu op ons hoofd krabben of de knie even aaien; de gedachte achter iedere beweging krijgt betekenis en wordt helder aan de hand van onze beproefde methodiek, de internationale standaard op het gebied van lichamelijke communicatie. Het Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland biedt een opleiding en professionele training aan professionals en iedereen die de complete interactie beter wil kunnen doorgronden!


Gerard Stokkink voor Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland

Geplaatst in publicaties | Een reactie plaatsen

Lichaamstaal: het uitdrukken van emotie

Welke boodschappen zien we in lichaamstaal?*

Een vinger onder het linker neusgat, het aanraken van de rechter enkel of je kin strelen zijn allemaal onschuldige handelingen die een onvermoede verborgen betekenis hebben. Kun je de ander decoderen door middel van lichaamstaal? Het idee is fascinerend.

Tegenwoordig kunnen we zeggen dat ruim 80% van onze communicatie door middel van lichaamstaal wordt geuit. We maken ongeveer zes gebaren per minuut als we met iemand praten. Als onze gesprekspartner er dan ook nog een pruilend gezicht bij trekt kunnen we er 100% van maken.Waarom praten we zo gewoon over lichaamstaal? Deze taal is in feite de uitdrukking van onze emotie door het lichaam. Het is universeel en 90% van onze acties hebben een emotionele component. Er zijn natuurlijk een aantal culturele gebaren, maar die vertegenwoordigen slechts, hooguit enkele tientallen, een klein deel vergeleken bij de miljarden combinaties van emotionele houdingen.

Lichaamstaal is lang genegeerd door de wetenschap maar eigenlijk een geweldig object van studie. Het lichaam wordt in feite door emoties gestuurd vóórdat er al een reden is voor wat er komen gaat. Bijvoorbeeld in geval van gevaar heeft het lichaam al gereageerd voordat de hersenen zich rationeel realiseren dat er sprake is van bedreiging. Het is daarom mogelijk om deze emotionele intelligentie visueel te observeren.

Lichaamstaal: de uitdrukking van emoties.

Sinds het begin der tijden decoderen we onbewust de lichaamstaal van onze medemens.  Lichaamstaal  -miljoenen jaren oud-  stamt van ruim voor het begin van verbale taal, die van zo’n 35.000 jaar geleden dateert. Dit vermogen is de mens aangeboren. We hebben -in alle uithoeken van de wereld-  in feite een gemeenschappelijk erfgoed dat verder gaat dan het gesproken woord.

Decoderen.. ja, maar …

Om niet als een open boek gelezen te worden heeft de mens de neiging om zijn emoties te verbergen door deze te onderdrukken bij acties die hem kunnen verraden. Maar elke poging om deze te controleren is gedoemd te mislukken door de onbedoelde gebaren die bij de emotie hoort. 

Linker hersenhelft vs rechter hersenhelft
Het is direct duidelijk dat de linkerkant van ons gezicht spraakzamer is dan de rechter. Dit fenomeen geeft de sleutel tot de meest in het oog springende interpretatie van lichaamstaal: aan welke kant van het lichaam wordt de handeling of het gebaar gemaakt?

De kijkrichting van de ogen staat in verband met de tijd ..
Waarom is de kwestie van linker-en rechterkant zo belangrijk in het lezen van onze acties? Het is zo dat de twee verschillende hersenhelften de beide zijden van het lichaam controleren. Volgens een logica van kruising stuurt de rechterhelft van de hersenen de linker zijde van het lichaam en vice versa. De twee helften van onze hersenen hebben echter niet dezelfde functies.  De paradox is dat hoe meer we proberen onze emoties te verbergen des te zichtbaar ze worden. Hetzelfde gebeurt met gebaren. De kloof tussen wat er wordt gezegd en wat verzwegen wordt eindigt altijd in het manifesteren van een lichamelijke asymmetrie en dat terwijl de linker hersenhelft cognitie regelt, in het bijzonder het gebruik van taal. Afhankelijk of deze emotioneel of cognitief is zal de informatie in 98% van de gevallen door de betrokken hersenhelft worden ‘gestuurd’.

Het is vooral de buitenwereld met wie de twee hersenhelften een andere relatie tonen. De rechter hersenhelft,  zetel van onze innerlijke wereld en privacy houdt rekening met anderen in termen van relatie, nabijheid en aandacht. De linker hersenhelft ‘scant’ en verwerkt de informatie uit de buitenwereld rationeel. Anders de rechter hersenhelft ziet deze niet de verbintenis maar juist afstand. De linkerkant van het gezicht zal dus meer geneigd zijn zich open te stellen als de relatie met de ander positieve emoties teweeg brengt. De context zal in zo’n geval ontspannend zijn.  Als de emotie van de ander negatief is, zal de rechterkant van het lichaam meer waakzaamheid, distantiëring, sluiting of afwijzing tonen. De context zal in dat geval ongemakkelijk of conflictueus zijn.

We kunnen echter niet concluderen dat een gebaar van de linkerkant altijd positief is, of dat alles wat zichtbaar is aan de rechterkant negatief. Zo worden bijvoorbeeld in geval van grote stres de positieve en negatieve waarden omgekeerd zichtbaar in het gezicht.


Onze kijkrichting is ook betrokken in relatie met tijd: als je aan het verleden denkt, is je blik naar links gericht en als we naar rechts kijken denken we over de toekomst. Dit fenomeen leverde problemen op toen men bij andere culturen (zoals Arabieren en Israëliërs die van rechts naar links schrijven) constateerde dat de hierboven omschreven regels precies andersom waren. Evenzo kan dit fenomeen gebaren beïnvloeden, wat voorzichtigheid gebiedt bij het lezen en het interpreteren van gebaren.

© Gerard Stokkink, docent aan het Expertisecentrum voor Lichaamstaal.

Geplaatst in publicaties | Tags: , , , , , | 1 reactie

Beveiligd: 1: Asymmetrie van de ogen bij het liegen

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Voer je wachtwoord in om reacties te bekijken.

Lichaamstaal: pré-verbale communicatie

Lichaamstaal komt vóór het gesproken woord.

Voordat we in gesprek gaan, scant een deel van onze hersenen de positie van het lichaam van de ander.  Dankzij dit mechanisme zijn we op een natuurlijke manier in staat ons aan de ander aan te passen. De ontdekking van het bestaan van dit deel van de hersenen, verantwoordelijk voor dit fenomeen, zit in onze linker cortex. Het werd eind jaren negentig ontdekt. Het mechanisme toont ook aan hoe gemakkelijk de mens lichaamstaal begrijpt door de ander simpelweg aan te kijken. Lichaamstaal ‘lezen’ is het decoderen van de eigen emoties door het geobserveerde zelf in te voelen.

Non verbale communicatie onderverdeeld in vijf categorieën:

Peri-verbaal: tijd en ruimte (waarin een gesprek plaats vindt)
Para-verbaal: stemgebruik (toon, timbre/intonatie)
Infraverbaal: de subliminale onbewuste realiteit (geuren,kleuren,vormen etc)
Supraverbaal: bewuste signalen (onze kleding, een duur horloge, etc.)
Préverbaal: lichaamstaal

Lichaamstaal is veruit de meest in het oog springende vorm van non verbale communicatie. Wil je lichaamstaal kunnen begrijpen, dan zul je bij jezelf moeten beginnen. Lichaamstaal is een empirische studie. Het observeren van de beweging geeft uitleg over wat er in de ander omgaat.

Lichaamstaal is gereedschap voor mensen om op belangrijke momenten te kunnen begrijpen wat de ander bedoelt. Zo zou een rechter bij het lezen van lichaamstaal zijn vragen anders kunnen formuleren zodra hij een aantal concrete aanwijzingen heeft gevonden waarmee de verdachte aangeeft de juiste antwoorden te verzwijgen. Of voor een beveiligingsbeambte die achter een monitor zit en moet inzoomen op een verdacht individu.

Als je naar mensen kijkt zie je veel verschillen in houding, gebaren en bewegingen, maar de werking van de hersenen blijft dezelfde. Onbewust toont het lichaam de hele dag door wat wij voelen. Het lichaam is niet in staat om daar mee op te houden. Wat we denken en voelen wordt door het lichaam geuit.

Lichaamstaal is emotie!

Het woord EMOTIE is afgeleid van het Latijnse woord ‘emovére’, wat ‘bewegen’ betekent. Lichaamstaal wordt pas echt interessant als we de intenties van iemand willen kennen die ‘afwijkend gedrag’ vertoont of met iemand in gesprek zijn terwijl zijn lichaamstaal iets anders toont dan wat hij zegt.

Binnenkomende informatie wordt door onze hersenhelften verschillend verwerkt, met als gevolg dat onze beide lichaamshelften verschillend reageren en dus niet synchroom werken. De eigenschappen van de hersenhelften zorgen ervoor dat we meer controle tonen met rechts, terwijl de rechter hersenhelft opener staat voor emoties.  (Tucker D Williamson, review 91,pp185-215)

Een reis door de neurobiologie leert ons dat elke beweging -en elk gevoel in ons lichaam- een respons is van de hersenen. Het lichaam reageert op impulsen die vanuit de hersenen naar een specifieke plek op het lichaam worden gestuurd. We kennen allemaal het gezegde: ‘de handen zijn de tentakels van de hersenen’, waarmee we bedoelen dat we niet nadenken over het gebruik van onze handen, maar we zien ze als werktuig die onze instructies uitvoeren. Als het -zonder aanleiding- ergens jeukt op het lichaam krabben we ons daar zonder erover na te denken. Expertise-centrum voor lichaamstaal is gespecialiseerd om u wegwijs te maken om de inhoud en betekenis van lichamelijke communicatie op basis van de werking van de hersenen beter te leren begrijpen.


Geplaatst in publicaties | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Beveiligd: luisteren en zien

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Voer je wachtwoord in om reacties te bekijken.

Beveiligd: stress en lichaamstaal

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor Beveiligd: stress en lichaamstaal

lezing lichaamstaal

Gerard Stokkink studeerde non verbale communicatie in de VS, Canada, Frankrijk en diverse Arabische landen en ontving de titel synergoloog uit handen van de grondlegger van synergologie Philppe Turchet in 2005 te Parijs.

Gérard richtte in 2011 Instituut Synergologie Nederland (ISN) op en introduceerde in 2011 de eerste ‘minor’ lichaamstaal als docent aan de HvA/UvA. Na onenigheid over het Franstalige lesmateriaal besloot Gérard zich af te scheiden van de Franse tak en richtte in 2016 ELN op om de studie als master in andere talen dan het Frans uit te dragen.

Lichaamstaal doorgronden kan zorgen voor betere communicatie en meer diepgang. De lesstof is voor iedereen toegankelijk en transparant. Het empirische karakter van de lesstof geeft helder inzicht in de manier waarop het lichaam anticipeert in een communicatieve situatie.  Gerard verzorgt de lessen zowel online als op lokatie. Ook lezingen, workshops en korte cursussen kunnen op beide manieren worden verzorgd. Workshops op maat worden naar behoeften van de specifieke beroepsgroep geconcipieerd.

Website: http://www.expertisecentrumlichaamstaalnederland.nl   –   Tel: +31-(0)654.621.011

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor lezing lichaamstaal

“Gesprekken blijven binnenskamers”: de gespleten tong van A.Robben

Kort interview met A.Robben na de verloren EK-wedstrijd tegen Portugal.

Op de vraag “hebben jullie een keer met de koppen tegen elkaar gestaan?’ antwoordt Robben vol emotie, ook al lijkt hij in controle…  Hij kijkt naar de interviewer en trekt zijn wenkbrauwen omhoog ten teken dat hij open staat voor communicatie.  We zien een kort moment de tong naar buiten komen (‘viper’-tong) en een verbeten gezicht (onderkaak: kwaadheid of agressie). De dingen die worden uitgesproken en achtergehouden, de waarheid wordt verhuld. Emoties vinden hun weg naar de oppervlakte altijd wel en zijn altijd terug te lezen op het lichaam.

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor “Gesprekken blijven binnenskamers”: de gespleten tong van A.Robben

Beveiligd: Lezen van lichaamstaal: het zien van de emotie achter de woorden

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor Beveiligd: Lezen van lichaamstaal: het zien van de emotie achter de woorden

the body never moves without reason!

During the first encounter between Barack Obama et François Hollande, the hand of Obama goes to his leg, showing us he likes to end the meeting by scratching the calf of his leg. Indeed, 40 seconds later, he ends the press-conference.

Micro-scratches (*) are characterized at moments when a surreptitious stinging leads a persons hand to a specific place of face or body, because this point “itches! “. A similar movement and non verbal message could have been pulling up his stockings.

Body language comes before the person is aware of his movements.

more on:synergologie.org

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor the body never moves without reason!

onderlinge verstandhouding

Barack Obama en François Hollande ontmoetten elkaar in New York op 18 mei 2012. Na bilaterale gesprekken laten ze zich zoals gebruikelijk, fotograferen en wisselen onderling een paar beleefde woorden.

We vroegen ons af hoe goed de Amerikaanse en Franse president met elkaar overweg kunnen. Niet dat we geïnteresseerd is in politieke manoeuvres of de presidentiële campagne die Barack Obama voert, maar wat de lichaamstaal ons zegt over de verstandhoudingen van de nieuwe franse president met zijn amerikaanse collega. Barack Obama kent het spel met de fotografen in het Witte Huis al langer en kent de dynamiek van het lichaam.

Het kruisen van de benen is een aanwijzing over de aard van de relatie. Het kruisen van de benen kan aantonen wanneer iemand nader tot iemand wil komen of zich juist verwijdert van de ander.  Zelden was de positie van Barack Obama op ceremoniële foto’s zo open naar zijn gast. Hij heeft zijn benen en enkels (!) naar Francois Hollande gekeerd.

Nooit zul je iemand in deze positie zien bij iemand die de ander niet mag. In feite wijst de enkel naar F.Hollande, wijzend op een goede verstandhouding. Het tegenovergestelde zou betekenen dat de voet en enkel is afgedraaid van de gesprekspartner waarbij goede verstandhouding ver is te zoeken… Al met al is Barack Obama totaal met zijn gesprekspartner! Het lijkt erop dat hij heeft genoten van zijn onderonsje met François Hollande.

De Franse president blijft op zijn beurt onder controle.  Zijn uitgestrekte hand rust op het rechterbeen (zoals dat hoort in een situatie van controle). Maar tien seconden later is het Barack Obama die een grapje maakt over de smaak van Francois Hollande. Deze houdt van de amerikaanse ‘cheeseburger’ en de Franse president kruist op dat moment zijn benen andersom, richting Obama waaruit we toenadering kunnen concluderen en de Franse president de knipoog en humor van Barack Obama waardeert.

 Bron Turchet, vertaling: Gerard Stokkink docent lichaamstaal E.L.N.

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor onderlinge verstandhouding

automatism of the brain

Mensen kopiëren hersenactiviteit & emoties

UTRECHT – Finse onderzoekers hebben gemeten dat mensen in groepen gelijke patronen van hersenactiviteit vertonen wanneer er sterke emoties ontstaan.

Het is al langer bekend dat mensen emotionele gelaatstrekken van elkaar overnemen. In het nieuwe onderzoek toonden MRI-scans dat zulke emotionele beleving niet alleen een uiterlijk verschijnsel is, maar dat ook in de hersenen identieke patronen ontstaan. Proefpersonen keken in de studie naar korte ‘plezierige, onplezierige of neutrale’ filmpjes.

Vooral negatieve emoties blijken binnen een groep sterk collectief te worden beleefd, zo valt af te leiden uit het synchroniseren van hersenactiveit onder proefpersonen. Met name de patronen in het centrale deel van de hersenen en in de frontaalkwab vertoonden daarbij grote gelijkenis, zo schrijven de Finnen in hun publicatie in het wetenschapsblad PNAS.


Wanneer individuen opgewonden raakten, activeerde dit bij anderen vooral zintuigelijke centra, waardoor ook bij de andere groepsleden hogere gevoeligheid voor tast en zicht optrad.

Omdat het kopiëren van emoties hoogwaardiger sociale interactie mogelijk maakt, denken de onderzoekers dat het een eigenschap is waar de mens evolutionair voordeel van heeft gehad.

Posted on 9 mei 2012
Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor automatism of the brain

Five different ways to express what you don’t say aloud

The relative young (french) discipline synergology fills up the gap in the scientific world of body language. It is the logical consequence of systematic research, integration of other disciplines and digitalization of information in this new era.

Synergologie comes from Syn (together), Ergo (in the move) and Logos (logic). Developed in the middle ’90’s by the french P.Turchet, synergologie offers content to body language and explains its meanings, especially interesting at moments we do not talk during the conversation. Body language is the emotion shown by the body and a direct result of brain activity.

Body language is the most important out of five categories of non verbal communication: periverbal time and space (ex: a phone-conversation), paraverbal: the use of the voice (ex: tone, timbre, intonation), infraverbal: subliminal reality (ex: colours, smell), supraverbal: conscious signals (ex: a costume), préverbal: body language (the field of synergology)

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor Five different ways to express what you don’t say aloud


A kind guy not showing feelings of guilt, emotionally opened and at ease. The left side of the face gives us a clue of the felt emotions.

Geplaatst in publicaties | Reacties uitgeschakeld voor Breivik